Profile

Dé basis voor het basisonderwijs

ICT & Media
28/11/2023
Leestijd 3-5 minuten

Mijn aanpak: Digitale geletterdheid

Digitaal geletterd en mediawijs-zijn, zijn de afgelopen jaren belangrijker geworden in onze maatschappij en daarmee ook in het onderwijs. Jacqueline de Jong (ICT-coördinator op de Tweede Marnixschool in Utrecht) werkt met haar collega's aan digitale geletterdheid.

Save the children

Op veel scholen is al langere tijd een ICT-coördinator actief die zich bezighoudt met het aanjagen en implementeren van digitale geletterdheid in het curriculum van de school. Jacqueline participeert in het project Sprong-STEM (PLG Digitale geletterdheid, te Utrecht) om digitale geletterdheid via vakintegratie een stevige plek te geven binnen de school. De afgelopen tijd heeft ze verschillende interventies uitgeprobeerd op haar school.

Wat doe je als ICT-coördinator?
‘Ik heb zes ICT-dagen in een schooljaar en daarnaast ga ik af en toe, als mijn eigen groep gym heeft, de klassen in om lessen digitale geletterdheid te geven. Bijvoorbeeld met de BeeBot of stopmotionfilmpjes maken. Ik deel veel foto’s van de lessen die ik geef in de teamapp, daarmee probeer ik collega’s een beetje lekker te maken. Ze vragen dan daarna ook wel of ik bij een les die ze zelf geven aanwezig wil zijn voor wat extra handen of voor als er iets niet lukt. Vaak zien collega’s al snel hoe gemakkelijk kinderen het oppakken. Vandaag liep ik door de school en kwam allemaal kinderen van groep 7 tegen met een tablet, ze vertelden me dat ze een opdracht voor rekenen deden waarbij ze foto’s moesten maken vanuit verschillende perspectieven. Daar word ik dan blij van.’

Met een green screen-app kun je een verhaal creëren en visueel maken

Leskisten
‘We hebben meegedaan aan een pilot met leskisten vanuit het bestuur (PCOU Willibrord). In de leskisten zaten allerlei soorten robotjes, dat vonden de kinderen prachtig. Bij het materiaal uit de leskisten heb ik steeds nagedacht over hoe we dat konden integreren in het lesaanbod. We willen digitale geletterdheid bij ons op school echt via vakintegratie aanbieden, dus dan ga ik op zoek naar de meest geschikte lessen en materialen. Bijvoorbeeld de BeeBot, die kun je voor verschillende doelen van taal en rekenen en bij allerlei thema’s inzetten. Die hebben we nu zelf op school aangeschaft, want die biedt volop mogelijkheden voor vakintegratie.’

Miniworkshops
‘Samen met leden van de PLG heb ik op een teammiddag korte, praktische workshops gegeven om collega’s te inspireren. Voor de onder-, midden- en bovenbouw waren er passende opdrachten met Scratch, green screen, Book Creator, Excel en digitale muziekinstrumenten. Mijn collega’s kregen tijd om alle onderdelen even uit te proberen en samen na te denken over integratie met andere vakken. Daar werden ze wel enthousiast van en ze zagen ook vrij snel dat het minder ingewikkeld is dan ze dachten. Iedereen werd wel aangestoken door de workshops, in verschillende groepen werd daarna ook met bijvoorbeeld Scratch en green screen gewerkt.’

Digitale verwerking bij taal
‘In de PLG hebben we gekeken naar mogelijkheden om digitale geletterdheid te koppelen aan onze taalmethode, daar wordt nu veel gebruik van gemaakt. Bij ieder hoofdstuk hebben we ideeën bedacht om de teksten die de kinderen moeten schrijven op een digitale manier te verwerken. Van het nieuwsbericht dat ze moeten schrijven, maken ze nu met green screen een jeugdjournaalitem. Ze kiezen passende achtergronden, presenteren en filmen en daarna bekijken we de filmpjes op het digibord. Nu vonden ze het uitdagend om betere nieuwsberichten te schrijven.
Een van de kinderen had bijvoorbeeld zijn schoen gefotografeerd onder het klimrek op het plein en daar een verhaal bij verzonnen. Hierdoor ging de opdracht voor de kinderen veel meer leven dan dat ze een duf plaatje uit hun boek moeten gebruiken. Het is een kleine aanpassing, maar het maakt het voor de kinderen veel leuker.’

Digitale geletterdheid wordt gekoppeld aan de taalmethode. Bijvoorbeeld door de teksten die ze schrijven, digitaal te verwerken

Welke stappen wil je nog zetten rond digitale geletterdheid op jouw school?
‘Ik ben al een tijdje bezig in kaart te brengen wat we al doen aan digitale geletterdheid en waar we nog meer op kunnen inzetten. Hier wil ik de komende tijd mee verder. Collega’s vinden het fijn te merken dat ze, soms onbewust, al best veel doen aan digitale geletterdheid. Dan voelt het minder als iets wat er ook weer bij komt bovenop het toch al volle programma. In de PLG zijn we nu aan het kijken of we een inventarisatie kunnen maken van wat we al doen aan de hand van de inhoudslijnen digitale geletterdheid van SLO of aan de hand van leerlingdoelen.’

Wat levert deelname aan de PLG jou op?
‘Ik vind de PLG fijn, omdat daar ook mensen in zitten die meer van de theorie en nieuwe toepassingen weten. Ik ben toch vooral praktisch bezig, dat vult elkaar mooi aan. Ik wil digitale geletterdheid heel graag via vakintegratie op mijn school een plekje geven en daar denken we met elkaar over na, dat is heel fijn. Ik probeer nieuwe mogelijkheden uit en ontdek zo wat bij mijn school en ons onderwijs past en wat niet.
Vooral het kiezen uit het grote aanbod is nog wel een kunst en dan zijn ervaringen van anderen met digitale leermiddelen en het ontwerpen van onderwijs heel fijn, daar kan de PLG bij helpen. Het zou mooi zijn als er nog meer scholen aanhaken, het kan je echt wat opleveren. Door alle dingen die ik de school in breng wordt digitale geletterdheid steeds minder eng en denken mijn collega’s: nu wil ik het ook weleens proberen, vooral als ze zien dat kinderen er enthousiast mee bezig zijn en er heel veel lol in hebben.’

Auteursinformatie
Geertje Damstra is docent digitale geletterdheid bij HU pabo.
Miranda Wedekind is beleidsmedewerker team Onderwijs bij PCOU.
Vincent Jonker is onderzoeker bij het Freudenthal Instituut.

Deze auteurs werken samen in het NRO/Raak project Sprong STEM: stemnetwerk.nl.

Book iconLiteratuurlijst

• PLG (professionele leergemeenschap) Digitale geletterdheid. https://elwier.nl/sprong-stem-utrecht
• Inhoudslijnen Digitale geletterdheid (2023). Amersfoort: SLO. https://www.slo.nl/sectoren/po/inhoudslijnen-po/inhoudslijnen-digitale-geletterdheid/
• Hebing, R., Hotze, A. C. G., & Keijzer, R. (2022). Computational thinking op de lerarenopleiding basisonderwijs: een praktijkverkenning. Volgens Bartjens – ontwikkeling en onderzoek, 42(2), 54-69. https://www.volgens-bartjens.nl/art/50-7216_Computational-thinking-op-de-lerarenopleiding-basisonderwijs-een-praktijkverkenning
• Jonker, V., & Wijers, M. (2016). Onderzoeken in de rekenles. Platform Beta Techniek. https://www.fi.uu.nl/publicaties/literatuur/2016_onderzoeken_in_de_rekenles.pdf
• Wedekind, M. e.a. (2022). Lesmateriaal digitale geletterdheid op Wikiwijs, ontworpen door Link030. Utrecht: PCOU/Willibrord. https://maken.wikiwijs.nl/184509/Lesmateriaal_digitale_geletterdheid

Geertje Damstra

Miranda Wedekind

Vincent Jonker