Profile

Dé basis voor het basisonderwijs

Blogs
07/12/2022
Leestijd 4-5 minuten
Geschreven door Ina Cijvat

Trage tijd

Stel, je geeft een halve dag per week minder les en je gebruikt die tijd om samen met collega’s lessen voor te bereiden. Als je dit leest, wat gaat er dan door je hoofd?

Save the children

Zijn dat vooral vragen: hoe dan? Hoe krijg ik dan mijn programma af? Wie vangt in die tijd mijn leerlingen op? Leren mijn leerlingen dan wel voldoende? Hoe gaan we dat regelen? Of heb je misschien ook wel een gevoel van opluchting: Oh, fijn, die tijd zou ik goed kunnen gebruiken! Over deze vragen gaat de podcastreeks: ‘Minder uren, betere lessen?’ die Marco Snoek en ik samen met Erik Ex op dit moment maken.

Kom je tijdens je werktijd toe aan professionalisering? Of besteed je hier thuis aandacht aan?

De hele dag ‘aan’
Tijd en ruimte; als leerkracht in het basisonderwijs sta je de hele dag ‘aan’: je bent het grootste deel van de tijd bezig met lesgeven en wat je leerlingen daarbij nodig hebben, daarnaast surveilleer je, kijk je leerlingenwerk na, heb je contact met ouders, stem je af met collega’s, regel je allerlei zaken, bereid je de lessen voor de volgende dag voor, et cetera. Het zijn veelal activiteiten die snelle beslissingen van je vragen, waarbij je vooral op basis van ervaring en intuïtie reageert.

Tijdens zo’n dag is er nauwelijks tijd om even afstand te nemen en rustig te evalueren wat er gebeurde tijdens de les, of te reflecteren op wat je doet, waarom je dat doet en hoe je dat doet. Laat staan dat je tijd hebt om dat samen met collega’s te doen. Om je lesgeven verder te ontwikkelen en te verfijnen, zijn dat wel heel zinvolle activiteiten. Daarvoor is ‘trage tijd’ nodig, zoals lector Daniël van Middelkoop het noemt. Tijd waarin je ruimte in je hoofd hebt.

Tijd en ruimte
In de eerste aflevering van de podcast ‘Minder uren, betere lessen?’ verkenden we dit met onder andere Sharon Martens, leerkracht in het speciaal onderwijs en lid van de ledenraad van het Lerarencollectief PO. Zij vertelde dat op de vraag vanuit het Lerarencollectief wat er nodig is om de eigen leskwaliteit te verbeteren, 80 procent van de leerkrachten aangeeft dat daarvoor ontwikkeltijd nodig is. En dat de praktijk is dat veel leerkrachten het daarom maar in eigen tijd doen, buiten de werktijden om.

In een vraag die TeacherTapp voor ons gesteld heeft aan bijna 450 leerkrachten, geeft 40 procent aan dat ze de beschikking hebben over toegankelijke literatuur. Maar slechts 20 procent geeft aan dat ze voldoende tijd hebben om de kwaliteit van hun lessen te verbeteren, en 33 procent heeft tijd om dat samen met collega’s te doen. Stel dat je daar extra tijd voor zou krijgen, door minder uren les te geven? Wat zou je dat opleveren? Op sommige scholen krijgen leerkrachten die tijd: regelmatig wordt er een lesvrij dagdeel ingeroosterd, dat bedoeld is om lessen voor te bereiden en zo het onderwijs te verbeteren. In de praktijk gaat dit dagdeel nogal eens op aan ‘regeldingen’. Hoe komt dat toch?

Moeite doen, wordt beloond
De eerlijkheid gebiedt te zeggen, dat we er vaak geen tijd voor maken. We zijn zo druk met al die regeldingen dat het er niet van komt. Dat heeft veel te maken met het feit dat ‘doen’ en ‘denken’ verschillende mindsetvragen: overschakelen van snelle regelactiviteiten naar ‘trage tijd’ kost moeite, dat moet je heel bewust doen. Door je bureau leeg te maken, een kop thee te halen, en even rustig adem te halen. Als je dan gaat zitten, en een podcast luistert, een artikel uit een vakblad leest of terugdenkt aan een les die je die dag gegeven hebt, komen er vaak zomaar allerlei vragen of nieuwe ideeën in je op. Soms is het prettig om dit rustig in je eentje te doen, het kan ook heel interessant zijn om dit juist samen met een collega te doen. Wees daarbij een OEN (open, eerlijk en nieuwsgierig) en stel elkaar vooral vragen: waarom deed je dat zo? Wat leverde dat op? Waarom denk je dat? Hoe zou je dat in jouw klas kunnen doen?

Maak met je collega's structureel tijd voor je eigen ontwikkeling

Samen structureel tijd maken
Het zou je natuurlijk enorm helpen als het team van je school je hierbij ondersteunt: er zijn scholen waar tijd gereserveerd wordt én waar ervoor gezorgd wordt dat die tijd gebruikt wordt om samen lessen voor te bereiden, samen te praten over wat uit onderzoek bekend is, bijvoorbeeld op basis van toegankelijke literatuur, en over hoe je dat concreet naar je lesgeven kunt vertalen. Dat maakt het omschakelen van snelle regelactiviteiten naar ‘trage tijd’ een stuk makkelijker.
Zelf kun je daar ook initiatieven in nemen, door bijvoorbeeld met een aantal collega’s een vast moment af te spreken, zoals een ‘JSW/vakliteratuur-leesuur’. Als iedereen die afspraak serieus neemt, is het een stuk makkelijker om het ook werkelijk te doen. En dan merk je al snel hoeveel inspiratie het geeft om met collega’s over je vak te praten.

In HJK staat deze maand een artikel met allerlei tips hoe je dit op een simpele manier kan aanpakken: ‘Maak werk van je professionalisering. Laagdrempelig ontwikkelen’. Op de website kun je als luisteraar van de podcast het artikel gratis downloaden ter inspiratie. Structureel tijd maken voor jouw én jullie eigen ontwikkeling is van belang. Scholen zijn uiteraard gericht op het leren van leerlingen, hoe mooi zou het zijn als jouw school ook gericht is op het leren van leerkrachten?

Over de auteur
Vanuit haar ervaring als leerkracht, adviseur en onderzoeker, schrijft Ina Cijvat regelmatig over de podcastserie ‘Minder uren, betere lessen?’ en de opbrengsten en reacties daarop.

Ina Cijvat