Inloggen
Abonneren
Contact
Actief burgerschap in de praktijk
Hoe help je kinderen om betrokken wereldburgers te worden? De nieuwe kerndoelen burgerschap vragen dat leerlingen leren bijdragen aan een gezonde samenleving. Maar hoe ziet dat eruit in de praktijk? Met deze direct toepasbare voorbeelden van sociaal ondernemerschap in de klas ontdek je hoe kinderen de wereld samen een beetje mooier kunnen maken.
De nieuwe kerndoelen burgerschap (SLO, 2025) benadrukken dat leerlingen maatschappelijke betrokkenheid moeten ontwikkelen: ze leren zich actief in te zetten voor de samenleving. Veel leerkrachten vragen zich af hoe ze praktisch handen en voeten kunnen geven aan deze doelen (Inspectie van het Onderwijs, 2022). Onderwijs in Sociaal Ondernemerschap biedt hiervoor een kansrijke aanpak. Kinderen ontwikkelen compassie, empathie en zorgzaamheid en zetten die om in initiatieven die bijdragen aan een gezonde aarde en een welvarende samenleving voor iedereen (Van der Wal-Maris, 2025).
Hoe kun je maatschappelijke betrokkenheid stimuleren? Dertig leerkrachten in opleiding uit Oostenrijk, Oekraïne, Tsjechië, België en Nederland bestudeerden artikelen, wisselden ervaringen uit en gaven samen lessen met deze vraag in het achterhoofd. Vanuit hun diverse perspectieven kwamen ze tot concrete ideeën die jij morgen in de klas kunt toepassen.
Kinderen aan het roer
Sociaal ondernemen begint bij echte thema’s uit de wereld van leerlingen, zoals de leefbaarheid in een wijk, de opwarming van de aarde, vooroordelen en armoede. Thema’s die aansluiten bij de door de Verenigde Naties geformuleerde Duurzame Ontwikkelingsdoelen.
Kinderen die sociaal ondernemen:
- ontdekken welke maatschappelijke uitdagingen hen raken.
- zoeken kansen en ontwikkelen zelf ideeën om een positief verschil te maken.
- realiseren een waardevolle verandering.
Tijdens en na afloop van het proces reflecteren ze op de bereikte impact en op het proces zelf (Van der Wal-Maris, 2019). Kinderen ervaren zo dat ze een verschil kunnen maken, wat hun maatschappelijke betrokkenheid vergroot.
Van theorie naar onderwijs
Vier studenten gingen aan de slag met een klas leerlingen van acht jaar rond het thema ‘onze talenten’. Centraal staat ‘In verbinding staan met jezelf en de ander’. Ze bekijken een videofragment uit The boy, the mole, the fox and the horse. Het ongelukkige paard uit de film triggert empathie. De leerlingen onderzoeken wat gelukkig zijn voor hen betekent. Ze komen tot de conclusie dat dit voor iedereen anders is, maar dat gelukkig zijn vaak te maken heeft met iets kunnen betekenen voor een ander of iets goed kunnen.
De verschillende componenten van het leren sociaal te ondernemen
Iedere leerling noteert of tekent zijn of haar talenten op een blaadje van een ‘Power Flower’, een bloem waarbij op ieder blaadje een talent van een leerling staat geschreven.
Daarna bedenken de kinderen individueel hoe ze hun talenten uit de Power Flower kunnen inzetten om anderen te helpen. Dit leidt tot concrete plannen, zoals het wekelijks organiseren van een open ‘huiswerkklas’, waarbij leerlingen op basis van hun sterktes elkaar helpen met taken, maar bijvoorbeeld ook met beter leren voetballen. Leerlingen leren hun sterktes (h)erkennen, waardoor hun zelfvertrouwen groeit. Ze ontwikkelen ideeën voor het benutten van talenten die in de klas aanwezig zijn en zetten deze om in een concreet initiatief. In één ochtend wordt sociaal ondernemen zo kleinschalig en vanuit de leerlingen zelf ingevuld.
Met sociaal ondernemen zoeken leerlingen manieren om een positief verschil te maken
Overconsumptie verminderen
Vijf andere studenten voerden een activiteit uit met leerlingen van tien jaar. In hun klas werd aandacht besteed aan een herkenbare situatie: overconsumptie. Een leerling vertelde dat ze iets cadeau kreeg dat ze al had.
Met de leerlingen verkennen ze de vraag hoe je voorkomt dat je onnodige cadeaus krijgt. Vervolgens bedenken de kinderen hoe je overconsumptie kunt verminderen. Ze bedenken oplossingen als:
- Een verlanglijstje maken als je bijna jarig bent, of hierom vragen als je iemand een cadeautje wilt geven.
- Iets geven wat eerst van jou was.
- Iets geven wat je zelf hebt gemaakt.
- Vooraf nadenken of je iets echt nodig hebt of dat je het kunt lenen.
De leerlingen delen hun ideeën op creatieve manieren. Er worden korte filmpjes, posters, brieven en stop-motions gemaakt. Die verspreiden ze in de school, in hun directe omgeving en via sociale en lokale media. Burgerschap op een eenvoudige manier in de praktijk.
Buig de zorgen van leerlingen om naar initiatieven die bijdragen aan een oplossing
6 tips om zelf aan de slag te gaan
Wil je aan de slag met sociaal ondernemen? Leg het initiatief dan zoveel mogelijk bij de leerlingen zelf en sluit als leerkracht aan bij hun ideeën en initiatieven.
Tip 1
Benader sociaal ondernemen niet als een apart vak. Bij sociaal ondernemen, ben je vaak vakoverstijgend bezig. Zo werk je bijvoorbeeld bij het schrijven van een brief aan de burgemeester ook aan taaldoelen.
Tip 2
Het werkt motiverend als je bij het kiezen van een thema aansluit bij een onderwerp dat leeft in je groep. Denk aan zaken die in de school of omgeving spelen of die in lesstof worden aangereikt en waarvoor leerlingen veel interesse hebben.
Tip 3
Thema bepaald? Laat leerlingen op zoek gaan naar eigen en andermans ervaringen met het thema. Zo vergroot je de verbondenheid met het thema.
Tip 4
Maak het gekozen thema klein en verbind het aan het dagelijks leven. Zo stimuleer je het ontwikkelen van concrete ideeën voor acties. Buig bijvoorbeeld zorgen van leerlingen om de opwarming van de aarde om naar initiatieven die bijdragen aan het vergroenen van de eigen omgeving.
Tip 5
Zijn de ideeën geïnventariseerd? Bespreek met elkaar de voor- en nadelen van de geopperde ideeën en laat de kinderen kiezen welk(e) idee(ën) ze uitwerken. Houd hierbij rekening met de mogelijkheden (tijd, middelen, talenten van je leerlingen), de motivatie en de impact die je kunt bereiken met een activiteit.
Tip 6
Ga over tot actie: laat de kinderen binnen hun eigen mogelijkheden het roer in handen nemen en benut ieders talenten.
Mediatips
- www.sociaalondernemenindeklas.nl
- https://www.marnixacademie.nl/lectoraat-onderwijs-sociaal-ondernemerschap
Literatuurlijst
Inspectie van het Onderwijs. (2022). Peil.Burgerschap einde basisonderwijs 2019-2020. Op 17 oktober 2025 opgehaald van https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/themarapporten/2022/03/09/peil.burgerschap-einde-basisonderwijs-2019-2020
SLO (2025). Kerndoelen basisonderwijs. SLO, Amersfoort. Op 24 november 2025 opgehaald van https://www.slo.nl/thema/meer/actualisatie-kerndoelen-examenprogramma/actualisatie-kerndoelen/@25212/kerndoelen-primair-onderwijs/
Van der Wal-Maris, S. J. (2019). In verbinding. Onderwijs met het oog op de toekomst. (Lectorale rede). Marnix Academie. Op 17 oktober 2025 opgehaald van https://www.researchgate.net/publication/333534157_In_verbinding_-_Onderwijs_met_het_oog_op_de_toekomst_-_lectorale_rede
Van der Wal-Maris, S. J. (2025). Samen verschil maken. Onderwijs voor nu en morgen. (slotrede). Marnix Academie. Op 18 november opgehaald van https://www.researchgate.net/publication/397755383_Samen_verschil_maken_-_Onderwijs_voor_nu_en_morgen_-
