Inloggen
Abonneren
Contact
Gelijke kansen voor meertalige leerlingen
In een reken-wiskundeles wordt niet alleen een beroep gedaan op rekenkundige vaardigheden, maar ook op de Nederlandse taal. Leerlingen moeten opgaven begrijpen, strategieën verwoorden en redeneringen volgen. Voor leerlingen die een andere moedertaal spreken, kan die talige component het zicht op hun rekenpotentieel vertroebelen. Hoe leer je hun rekenkracht beter herkennen?
Als taal het rekenen verhult
Uit onderzoek blijkt dat het potentieel van leerlingen met dezelfde cognitieve capaciteiten vaak over het hoofd wordt gezien als zij de taal nog niet voldoende beheersen of als hun ouders een migratieachtergrond hebben (Scaliq, 2024). De taal vormt een obstakel bij het signaleren van hun (potentiële) rekentalent. Dit leidt tot kansenongelijkheid tussen kinderen met Nederlands als moedertaal en leerlingen met een andere thuistaal (Sjoers, 2024).
Bij meertalige leerlingen ontstaan moeilijkheden bij rekenen-wiskunde vaak niet door het rekenen zelf, maar doordat zij de opgave niet goed begrijpen. Zij kunnen struikelen over formuleringen, contexten of specifieke vaktaal en beschikken niet altijd over de juiste Nederlandse woordenschat om hun kennis goed te laten zien (Attar e.a., 2022). Hierdoor blijven rekenstrategieën en wiskundig inzicht soms onzichtbaar.
Ook culturele en talige conventies spelen een rol. Zo hebben opdrachten waarin figuren van links naar rechts zijn geordend een ander uitgangspunt dan in talen waarin van rechts naar links wordt gelezen (Agirdag, 2020). Zulke impliciete aannames in rekenopgaven kunnen de prestaties beïnvloeden, zonder dat dit iets zegt over het rekenvermogen van de leerling.
Het gevolg is dat meertalige leerlingen bij talige rekenopgaven niet altijd laten zien wat zij daadwerkelijk kunnen (Sjoers, 2025).
Zo signaleer je potentieel sterke rekenaars!
Aandacht voor meertalig rekenaars vraagt om een bredere manier van signaleren. Dat begint bij hoge verwachtingen en het loslaten van aannames die vooral op taal zijn gebaseerd. Bij meertalige leerlingen is het essentieel om uit te gaan van talent en leermogelijkheden (van den Bergh, e.a., 2021).
Kijk naar rekenkundig gedrag.
Een leerling die originele strategieën bedenkt, patronen herkent of langdurig geconcentreerd werkt met uitdagend materiaal, kan meer rekentalent hebben dan toetsen laten zien. Bied verrijking aan, ook als schriftelijk werk daartoe nog geen aanleiding geeft. Rekenhoeken, coöperatieve opdrachten en open rekenvragen zijn waardevolle momenten om talent zichtbaar te maken.
Observeer het gedrag van de leerling.
Let op signalen van wiskundig denken die niet altijd via taal verlopen, zoals:
- flexibel tellen of eigen oplossingsstrategieën
- het herkennen van structuren in spel- of materiaalgebruik
- het uitleggen van een oplossing in de thuistaal
- zichtbaar plezier in complexe denk- of rekenpuzzels, ook zonder uitgebreide toelichting
Ga in gesprek met leerling en ouder(s).
Thuis wordt rekenen soms op andere manieren of in andere talen geoefend. Gesprekken met leerling en ouders kunnen verborgen rekenervaringen zichtbaar maken. Een tolk of vertaalapp kan hierbij helpen.
Denk aan vragen als:
- Wanneer gebruikt jullie kind getallen of meetvaardigheden thuis?
- Welke spelletjes of activiteiten spreken hem of haar aan?
Stimuleer het rekentalent.
Geef meertalige leerlingen ruimte om hun denken op andere manieren te laten zien dan alleen via gesproken of geschreven taal.
- Gebruik bijvoorbeeld visuele of fysieke rekenactiviteiten, zoals patronen leggen, rekenpuzzels, blokkenopdrachten of spelvormen.
- Laat leerlingen hun strategie uitleggen met tekeningen, pijlen of schema’s.
- Bied denksleutels aan om hogere orde denkvaardigheden te stimuleren (zie kader).
- Sta vertaling met hulp van een klasgenoot of vertaalapp toe.
Maak denken zichtbaar
Hoe help je leerlingen om op een creatieve manier na te denken en hun denkvaardigheden te verbreden? Probeer eens met een vraagsleutel te werken (onderdeel van Denksleutels, geïnspireerd op Thinkers Keys van Tony Ryan). Je geeft eerst een antwoord en laat leerlingen vervolgens zoveel mogelijk originele vragen bedenken die hierbij kunnen passen.
| Antwoord is | Vragen | Hulpvragen |
|---|---|---|
| ‘de helft’ |
|
|
| ‘een driehoek’ |
|
|
| ‘ongeveer 1 kg’ |
|
|
Je kunt naast deze hulpvragen ook ondersteunen met concreet materiaal (meetlinten, stroken, spiegeltjes), visuele ondersteuning (een getallenlijn, figuur schetsen) en het geven van tips (het dubbele betekent…).
Benut meertaligheid
In het advies Talige diversiteit benutten (Onderwijsraad, 2025) wordt benadrukt dat thuistalen leerlingen kunnen helpen bij het leren op school. Voor het reken-wiskundeonderwijs is vooral relevant dat leerlingen hun denken beter kunnen laten zien als zij niet uitsluitend afhankelijk zijn van het Nederlands.
Je kunt als leerkracht zelf het gebruik van meerdere talen modelen, leerlingen die dezelfde thuistaal spreken koppelen bij groepswerk of leerlingen stimuleren om meertalige leermiddelen te gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan een kind dat na uitleg over gelijkwaardige breuken in het Nederlands zelfstandig op zoek gaat naar een aanvullende uitleg in het Arabisch.
Meertalige leerlingen kunnen soms beter laten zien wat zij begrijpen als zij gebruik mogen maken van hun thuistaal. Een klasgenoot, vertaalapp of ouder kan helpen om rekenstrategieën te verduidelijken. Dit geeft je als leerkracht beter zicht op het wiskundig denken, terwijl de leerling tegelijkertijd werkt aan de bijbehorende Nederlandse vaktaal.
Ook ouders kun je hierin een rol laten spelen. Onderzoek laat zien dat ouders meertalige kinderen goed kunnen ondersteunen bij rekenen, mits de opdrachten daar geschikt voor zijn (Civil & Quintos, 2022). Geschikte opdrachten lokken een gesprek uit, staan meerdere oplossingsroutes toe en hebben een speels karakter.
Voorbeeldopdracht voor thuis
Kijk naar de pot. Hoeveel vragen kunnen jullie bedenken over de pot? Schrijf ze op: in het Nederlands, een andere taal of allebei. Hoeveel van de vragen kunnen jullie beantwoorden? Hoe zou je dat doen? Bespreek het met elkaar.
Tip
In de herziene editie van het boek Sterke rekenaars in het basisonderwijs wordt uitgebreid ingegaan op het signaleren en uitdagen van (potentieel) sterke rekenaars. In een nieuw hoofdstuk is expliciet aandacht voor meertalig (potentieel) sterke rekenaars.
Tip
Multi STEM ontwikkelt een toolbox, bedoeld voor professionals die werken met meertalige kinderen in het basisonderwijs. In de toolbox vind je praktische voorbeelden en lesmaterialen. De toolbox is online beschikbaar vanaf medio 2026.
