Profile

Dé basis voor het basisonderwijs

Rekenen & wiskunde
08/06/2021
Leestijd 3-4 minuten
Geschreven door Remco Hoeymans

‘Mijn aanpak’: Bewegend rekenonderwijs

Springen, rennen, mikken, noem maar op. Hoe geweldig is het om met deze bewegingen tot een verbeterd leerresultaat te komen? Het rekenonderwijs is zo veel meer dan rijtjes sommen en contexten.

Save the children

In het onderwijs hebben we veel te maken met onderwijsvernieuwingen. De laatste jaren is bewegend leren steeds meer in opkomst. Leerkrachten gaan met hun groep achter de tafels vandaan en maken het onderwijs actiever. Dit is niet alleen goed voor de motivatie van de leerlingen, maar het bevordert ook het leerproces. In de praktijk hoor ik wel veel leerkrachten zeggen dat bewegend leren een grote tijdsinvestering is. Hierdoor zie ik vaak dat leerkrachten na een gemotiveerde, actieve start toch terugpakken op het werken in werkboeken en op Chromebooks. Dit kan anders. Tijd om beweging bij het onderwijs te betrekken met haalbare doelen voor de leerkracht!

Buitenles = extra les?
Laatst sprak ik een groep leerkrachten die begonnen waren met bewegende rekenactiviteiten. ‘Elke dag proberen we voor of na de rekenles even naar buiten te gaan. We laten de leerlingen dan bijvoorbeeld sommen brengen naar de juiste antwoorden. De leerlingen vinden dit erg leuk. Wel moeten we dan altijd een beetje sjoemelen met het rooster. Hier en daar een beetje van de tijd afhalen, zodat er tijd overblijft voor bewegend leren. We zijn hier onze weg nog erg in aan het zoeken.’

Bewegend spelen en rekenen, buiten gaat het goed samen

De groep leerkrachten die ik sprak, was erg gemotiveerd. Maar als je bewegend leren als iets extra’s ziet, is het al snel een heel gepuzzel met alle andere verplichte onderdelen uit het lesrooster. Maar waarom zien we het eigenlijk als iets extra’s? Als de leerlingen buiten actief bezig zijn met het uitrekenen van sommen, moeten ze dan binnen ook nog alle opdrachten maken? Wanneer je aan de slag gaat met bewegend leren, is het van belang vooraf goed na te denken over het doel dat je ermee voor ogen hebt. Wanneer de inhoud van de bewegend leren activiteit goed aansluit bij het doel van de les, kan de les vervolgens compacter aangeboden worden. Je hoeft ook niet bang te zijn dat de leerlingen op deze manier te weinig leren. Uit onderzoek blijkt juist dat fysieke inspanning de hersenen stimuleert tot het produceren van groeifactoren, stoffen die de hersencellen prikkelen om sneller nieuwe verbindingen te laten groeien en bestaande verbindingen aan te passen (Mieras, 2018). Ook heeft bewegen een positieve invloed op het welbevinden van de leerlingen (Vandebroek & Rutten, 2019), wat een cruciale factor is bij het leerproces.

Groeiproces
Onderwijsvernieuwingen vragen altijd om een groeiproces. Je kan en hoeft ook niet van jezelf te verwachten dat je van de ene op de andere dag een beweegspecialist bent. Gun jezelf de tijd om dit te ontwikkelen en ga de uitdaging samen met collega’s aan. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld een lesson study, waarbij leerkrachten met elkaar om de tafel gegaan. Stel samen een lesdoel op en kom samen tot een leuke en nuttige beweegactiviteit. Voer uit en evalueer. Inspireer elkaar en kom samen tot een mooi groeiproces.

In de praktijk
Je kan bewegend leren nagenoeg overal voor inzetten (Hoeymans, 2020). Denk bij begripsvorming aan contexten die je uitspeelt. Of bij het ontwikkelen van oplossingsprocedures, waarbij de leerlingen op een levensgrote getallenlijn op en neer springen om de rijgstrategie eigen te maken. Bij het automatiseren kunnen de leerlingen aan de slag met ‘ren je rot activiteiten’, ‘joggend flitsen’ of met een levensgrote klok waarin ze op tempo kloktijden uitbeelden. Bij het flexibel toepassen kunnen de leerlingen een ‘theaterspel’ bedenken bij een formele som, waarbij de andere leerlingen raden welke som ze uitbeelden. Je lesdoel en de fase van het hoofdfasenmodel, geven richting bij het kiezen van een passende activiteit.

Enkele tips om direct te starten
Krijt getallen op de grond. Start een muziekje en laat de leerlingen ronddansen tussen de getallen. Wanneer de muziek pauzeert, gaat elke leerling op een getal staan. Bij de kleuters proberen ze dit getal te benoemen en uit te beelden met de vingers of met een gelijk aantal sprongen. In de hogere groepen maken de leerlingen een splitsing bij het getal of bedenken ze een optel-, of aftreksom of een vermenigvuldiging/deling met het getal als antwoord. Hierna start de muziek weer en dansen de leerlingen verder.
Geef de leerlingen een bal en laat ze stuiteren of overgooien. Ondertussen benoemen ze de telrij of geven ze antwoorden op sommen.
Tegenwoordig worden resultaten steeds meer verwerkt in grafieken. Hiermee moeten de leerlingen ook leren werken. Ga eens lekker met ze sporten. Laat steeds één minuut een activiteit doen en vervolgens verwerken ze de gegevens van de groep in een grafiek. Denk daarbij aan een staafdiagram met daarin per leerling hoe vaak die met touwtje springen, gesprongen heeft. Of in de hogere groepen aan een cirkeldiagram, waarin berekend is hoeveel procent steeds tussen een bepaalde hoeveelheid sprongen zat.
Hoe meer je uitprobeert, hoe meer nieuwe ideeën je krijgt. Werk samen met collega’s en wissel ideeën uit. Samen maak je het rekenonderwijs actiever en zal de motivatie in je groep stijgen.

Ook een aanpak insturen?
In de serie ‘Mijn aanpak’ laten verschillende auteurs vanuit een praktijksituatie zien hoe zij met leerlingen of collega’s aan het werk zijn gegaan in het kader van een bepaalde doelstelling of om een probleem op te lossen. Wil je ook een bijdrage inzenden? Mail naar: jsw@thiememeulenhoff.nl

Auteursinformatie
Remco Hoeymans is leerkracht in het basisonderwijs en zelfstandig ondernemer als reken- en beweegspecialist (www.hoeymansrekenen.nl)

Book iconMediatips

• Bruijn, A. de (2021). Beter leren door te bewegen. JSW, 105 (8), 6-9.
• Hoeymans, R. (2020). Bewegend en spelend rekenen. Eindhoven: HoeymansRekenen.

Book iconLiteratuurlijst

• Hoeymans, R. (2020). Bewegend en spelend rekenen. Eindhoven: HoeymansRekenen.
• Mieras, M. (2018). Buitentijd = leertijd. Geraadpleegd op 6 april 2021: https://www.mieras.nl/schrijven/buitentijd-leertijd/
• Vandebroek, M. & Rutten, C. (2019). Leren in beweging. Den Haag: ACCO Uitgeverij.