Inloggen
Abonneren
Contact
Opfrissen met buitenlessen
Een reguliere schooldag in het basis-onderwijs heeft meestal een strak lesprogramma, met twee keer per dag een pauze om een frisse neus te halen. Leerlingen zitten veel op hun stoel. Volgens Tine Nieboer, leerkracht in het basisonderwijs, een heel onnatuurlijke gang van zaken. Zij zegt dat het anders kan.
Foto’s Martin van Amersfoorth
“Het hoofddoel van buitenonderwijs is verbinding maken met de natuur, met jezelf en de ander in je omgeving. Het gaat om samenwerken, communiceren, uit je comfortzone komen en nieuwe dingen proberen. Bewegen, ruzie maken, voor jezelf opkomen, conflicten oplossen en zelfvertrouwen opbouwen in de natuur, omdat er daar letterlijk ruimte voor is.
Er gebeurt buiten zoveel meer dan als je binnen stil op je stoel zit. Ik laat bijvoorbeeld de zintuigen van kinderen werken door dingen te zoeken met een bepaalde kleur en daar dan een kunstwerk van te maken. Ik laat ze geblinddoekt aan een boom voelen. Of elkaar begeleiden op een pad van touwen. Aan dingen ruiken of iets proeven. Wat leeft er in dat slootje? En om al die activiteiten heen kun je verhalen vertellen.”
Een buitenles verandert de groepsdynamiek
“Er gebeurt heel veel tijdens een buitenles. Je ziet het groepsproces en de dynamiek veranderen. Kinderen die binnen sterk zijn of de leiders zijn, zijn dat buiten niet per se. Een kind dat het binnen verschrikkelijk vindt en de uren aftelt, moet je na een buitenles bij wijze van spreken naar huis slepen.
Natuurlijk is er discussie over buiten lesgeven; over hoe leerlingen buiten kunnen leren schrijven, lezen, taal en rekenen. Ik denk dan: is dat alles wat ze moeten leren? Sociale vaardigheden en burgerschapscompetenties leer je niet door in een boek te koekeloeren. Je moet leren om fouten te maken, dingen oplossen en doorzetten, ervaren en uitproberen. Dat zijn vaardigheden die je buiten juist gemakkelijk leert.
Maar ook met de standaardvakken kom je een heel eind. Zo heb ik met kinderen de onderwerpen oppervlakte en omtrek buiten behandeld door ze toe te passen en zo inzichtelijk te maken. Het is namelijk niet zo dat als je maar harder en langer trekt aan taal en rekenen het er dan ook beter op wordt. Je moet het hele onderwijs kwalitatief verbeteren, ook door aan andere vakken aandacht te besteden. In muziek en kunst zit ook rekenen besloten. En aardrijkskunde en biologie bestaat voor een groot deel uit taal. Dat zit geïntegreerd in die vakken.”
Betrokken ouders
“De meeste ouders zijn heel betrokken en enthousiast over buitenlessen en zien vooral de sociale waarde ervan in. Ze zeggen dat hun kinderen zoveel hebben geleerd over zichzelf en over anderen. Dat ze hebben geleerd om te communiceren en door te zetten.
De kinderen zelf zijn ook enthousiast. Eén jongen zei: ‘Ik heb nog nooit zo goed leren leren.’ Soms komt de regen met bakken uit de hemel, wat natuurlijk niet alle kinderen leuk vinden, maar binnen in de klas hebben ook niet alle kinderen er altijd zin in.”
Intensieve voorbereiding
“Een buitenles voorbereiden kost veel tijd. In het weekend bedenk ik nieuwe lessen: wat ga ik doen en aan welk kerndoel kun je dat koppelen? Hoe ga ik dat organiseren? Dat is het grootste obstakel. Een buitenles geven is een stuk intensiever dan uit een boek werken. Toch wegen voor mij de voordelen op tegen de nadelen. Ik ben eigenaar van mijn eigen onderwijs en daarvoor krijg ik veel terug.”
“Sociale vaardigheden leer je niet door in een boek te koekeloeren”
Wie is Tine Nieboer?
Tine begon met lesgeven op een basisschool in Friesland. Ze vond het heel intens, onder andere door het strakke lesprogramma. Daarom volgde ze de master Outdoor Environmental Education and Outdoor Life in Linköping, Zweden. Daarna ging ze lesgeven op een Montessorischool in Amsterdam. Dat voelde beter, omdat het meer om het individu gaat, ieder zijn eigen tempo heeft en er meer sprake is van autonomie.
Toch miste er iets voor haar op het gebied van bewegingsvrijheid, spelen en verbinding met de natuur. Ze ging buitenonderwijs geven aan groep 6, 7 en 8 in het Amsterdamse Bos.
Later gaf ze gastlessen in het kleuteronderwijs en buitentrainingen aan leerkrachten en studenten van de pabo en organiseerde ze inspiratiedagen, workshops en conferenties gericht op het buitenonderwijs.
Onlangs slaagde Tine voor de Nordic Master of Friluftsliv (leven in de buitenlucht) in Noorwegen, een joint-master van de University of South-Eastern Norway, de Swedish School of Sport and Health Sciences en Hólar University (IJsland).
Buitenonderwijs en burgerschapsonderwijs
Tine Nieboer verdiepte zich tijdens haar master in internationale en interdisciplinaire studies gericht op de relatie tussen natuur en cultuur. Ze ontdekte de verschillende visies en praktijken van friluftsliv in Noorwegen, Zweden en IJsland.
Hoe verschillende mensen natuur en friluftsliv conceptualiseren en ermee omgaan stond tijdens haar master centraal, samen met de kansen en uitdagingen die gepaard gaan met de veranderingen in het veld van friluftsliv-studies.
Voor haar scriptie verbond Tine de thema’s buitenonderwijs en burgerschapsonderwijs. Ze verkende samen met kinderen, ouders en leerkrachten in hoeverre buitenonderwijs kan bijdragen aan de ontwikkeling van burgerschapscompetenties.
