Profile

Dé basis voor het basisonderwijs

InloggenInloggen InloggenAbonneren Inloggen Contact
Profile Created with Sketch.

Zoeken

Neem contact op

Inloggen

Om reacties te plaatsen en artikelen te kunnen bewaren is een abonnement op JSW vereist. Log hieronder in of sluit direct een abonnement af.

Inloggen Abonneren
Professionalisering
16/06/2026
•
Leestijd 3-5 minuten
•
Geschreven door Bob Kosse

Steeds meer kinderen hebben gehoorschade

Als een leerling je niet kan verstaan...
Je roept de klas tot orde, maar Daan blijft tekenen. Luistert hij niet, of heeft hij je simpelweg niet gehoord tussen het geluid van schuivende stoelen? Milde gehoorschade komt vaker voor dan je denkt en beïnvloedt de leerprestaties. Tijd dus voor een scherpere blik.

Save the children

fotografie new africa/shutterstock

Er zitten steeds meer kinderen met milde gehoorschade in onze klaslokalen. Vroeger was gehoorverlies vooral iets wat bij ouderdom hoorde. Helaas laten de cijfers tegenwoordig een ander beeld zien. Maar liefst één op de zeven kinderen tussen de negen en twaalf jaar kampt met enige vorm van gehoorverlies (Erasmus MC, 2018).
Vaak gaat het om een verlies van 15 tot 25 decibel. In een medische setting heet dit ‘mild’, maar in een klas heeft het een grote impact. Een kind mist al snel 10 tot 15 procent van de instructie, zeker als er omgevingsruis is.

Milde gehoorschade levert al snel problemen op in een drukke klas

De ‘stille kamer’-paradox
Veel leerkrachten vertrouwen terecht op de resultaten van de reguliere gehoortest van de jeugd-
gezondheidszorg. Uit onderzoek blijkt echter dat kinderen met milde schade door de mazen van deze test glippen, omdat de huidige methode beginnend gehoorverlies in rumoerige klaslokalen niet altijd signaleert (VeiligheidNL, 2023). De GGD test in een prikkelarme, muisstille ruimte, waar een kind reageert op zuivere tonen. In de klas is dat anders. Daar praten kinderen door elkaar heen en schuiven de stoelen voortdurend over de vloer. Bovendien begint lawaaischade vaak bij de hoge frequenties (4000-6000 Hz). In de testopstelling van de GGD lijkt het gehoor dan ‘voldoende’, maar in de praktijk zijn letters als s, f, t en p heel moeilijk te onderscheiden. Het kind hoort wel dát er gepraat wordt, maar verstaat niet wát er gezegd wordt.

Luister-energie
De grootste uitdaging voor kinderen met gehoorschade is het voortdurend invullen van informatie die ze missen. Het brein van een kind met gehoorverlies moet continu gaten in de stroom van geluid dichten (ZonMW & Kentalis, 2023). Dit noemen we de luisterinspanning. Waar een kind met een goed gehoor de instructie moeiteloos verwerkt, is de luisterenergie van een slechthorend kind rond het middaguur vaak al op.
Leerlingen met gehoorverlies leveren meer inspanning dan hun horende leeftijdsgenoten bij het verwerken van spraak. Liplezen, het interpreteren van gezichtsuitdrukkingen en het invullen van de gaten in gesprekken vereisen actieve concentratie, vaak gedurende langere perioden. Dit kan aanzienlijke vermoeidheid veroorzaken. Vermoeidheid kan de schoolprestaties, het leervermogen, sociale relaties en de levenskwaliteit van het kind beïnvloeden (Aussie Deaf kids, z.d.). Dit uit zich in concentratieverlies, prikkelbaarheid of een dromerige blik. Een ‘voldoende’ op een medisch testformulier is dan ook geen garantie voor een optimale luisterpositie in de klas.

Didactische aanpassingen
Nu slechthorendheid bij kinderen steeds vaker voorkomt, is het verstandig hiermee rekening te houden op school. Gelukkig zijn de aanpassingen die je kunt doen helemaal niet zo ingewikkeld. Bovendien helpen ze vaak voor alle kinderen in de klas, omdat ze de luisterervaring in het algemeen verbeteren.

  • Positie: plaats de leerling die wat slechter hoort schuin voor je, op twee of drie meter afstand, met de rug naar de muur. Zo creëer je een optimaal mondbeeld en minder achtergrondruis.
  • Attentie-trigger: noem eerst de naam van het kind voordat je belangrijke informatie deelt. Is het algemene informatie voor de hele klas, spreek dan niet dat ene kind, maar de klas als geheel aan.
  • Herformuleren: Heeft het kind je niet begrepen? Gebruik andere woorden in plaats van de zin
    harder te herhalen.
    Visuele ankers: schrijf kernwoorden op het bord en zorg dat je gezicht goed verlicht is (niet met je rug naar het raam).

Ervaren is begrijpen
Voor mensen met een goed gehoor is moeilijk voor te stellen wat slechthorendheid betekent. Uitleg zorgt nauwelijks voor echt begrip. Maar als je mensen laat ervaren hoe het is om slechthorend te zijn, verandert er vaak veel.
Doe daarom eens de ruis-test: laat de klas een dictee maken terwijl er ‘harde’ ruis op de achtergrond klinkt. Vraag daarna naar hun ervaring. Dit is frustrerend en vermoeiend. Zo maak je voor goed horende kinderen duidelijk hoe lastig het is om als slechthorende leerling goed mee te komen.

Spreek vervolgens in je klas concrete omgangsregels af. Gebruik daarbij het ezelsbruggetje 3xA:

  • Aandacht vragen als je iets wilt zeggen.
  • Aankijken, zodat je elkaars gezicht kunt zien.
  • Articuleren, ofwel duidelijk en rustig praten.

Verstaan worden
Inclusief onderwijs vraagt niet altijd om complexe protocollen. Bij milde gehoorschade is aandacht en alertheid vaak al voldoende. Als je hiervoor aandacht hebt, krijgt de leerling die als ‘moeilijk’ wordt bestempeld weer ruimte om te bloeien. Want uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde: niet alleen gehoord, maar ook echt verstaan worden!

Signalen in de praktijk
Onderzoek van de Universiteit Leiden laat zien dat leerlingen in groep 4 t/m 8 vaak erg kundig zijn in het sociaal wenselijk maskeren van hun probleem. Om hier doorheen te prikken, let je op subtiele
signalen:

  • De puzzel-vertraging: de leerling reageert net een fractie later op instructies, omdat het brein tijd nodig heeft om klanken aan te vullen.
  • Kopiëren van buren: de leerling kijkt eerst wat anderen doen voordat hij of zij zelf actie onderneemt.
    Fixatie op het gezicht: het kind kijkt je zeer intens aan tijdens instructie. Onbewust is het bezig je lippen te lezen.
  • Isolatie: tijdens buitenspelen of gym (veel galm) trekt de leerling zich terug omdat groeps­gesprekken te vermoeiend zijn.
  • Het kind vraagt opvallend vaak om herhaling.
  • De antwoorden van het kind sluiten niet aan bij de vraag.

Let op: Deze gedragingen zijn indicatoren, geen diagnoses. Omdat er een sterke overlap is met onder andere overprikkeling en onzekerheid, is het observeren van de context (gebeurt dit alleen in rumoerige ruimtes?) cruciaal voor een juiste duiding.

De ‘check-vraag’-test
Heb je kinderen die minder goed horen in de klas? Check het door achter in de klas een onverwachte vraag te stellen, terwijl de leerlingen aan het werk zijn. Let wel op: een reactie als “hè?” of “wat?” kan natuurlijk ook betekenen dat een kind simpelweg diep geconcentreerd aan het werk is. Het gaat hier om de nuance: we spreken niet meteen van milde schade bij één hapering, maar de studie van VeiligheidNL wijst erop dat kinderen met een licht verlies (15-25 dB) in een rumoerige klas significant meer luisterinspanning moeten leveren. Als een kind structureel vaker niet reageert, vaker om herhaling vraagt dan klasgenoten of aan het eind van de dag extreem vermoeid is, zijn dat signalen die serieus genomen moeten worden.

Book iconLiteratuurlijst

Gerelateerde artikelen

Bob Kosse

Gerelateerde artikelen