Inloggen
Abonneren
Contact
Meertaligheid als voordeel
Meertalige leerlingen die hun thuistaal in de klas mogen gebruiken, hebben daar voordeel van bij het leren van de Nederlandse taal. Wat betekent dat voor de rol van de leerkracht? Hoe geef je les aan meertalige leerlingen?
Foto’s Vincent van den Hoogen
Door de thuistaal een plek te geven in de klas, leren meertalige kinderen de Nederlandse taal én hun thuistaal beter, blijkt uit onderzoek (Duarte & Günther, 2019). Dat is anders dan we gewend zijn. Op veel basisscholen worden meertalige leerlingen namelijk nog volledig ondergedompeld in het Nederlands, terwijl hun thuistaal vaak wordt genegeerd en soms zelfs verloren gaat. Maar leerlingen die mogen voortbouwen op hun eigen taal en kennis, ontwikkelen zich beter (Buyle, 2020). Je leert een nieuwe taal namelijk via de taal die je al kent.
Leerlingen die mogen voortbouwen op hun eigen taal en kennis, ontwikkelen zich beter
Lesgeven aan meertalige leerlingen
Maar hoe doe je dat als leerkracht van meertalige klassen? Je kunt toch moeilijk alle talen van je leerlingen leren spreken? Daarom is een andere aanpak nodig. In dit artikel vind je vier praktische rollen die je als leerkracht kunt aannemen en die je dagelijks ondersteunen: detective, architect, lifeguard en transformer (Garcia, 2017).
1 De Detective
Ga allereerst actief op zoek naar de huidige ontwikkelingen op het gebied van tweedetaalverwerving en meertaligheid. Goed om te weten: bij een meertalige leerling vloeien de talen innerlijk in elkaar over tot een uniek taal-repertoire (Garcia, 2017). Maak dus gebruik van de al aanwezige kennis en taalvaardigheden. Begrijpt een Oekraïense leerling bijvoorbeeld het vermenigvuldigen van breuken in zijn eigen taal? Dan is het vertalen van de rekenkundige termen voldoende.
Ken de culturele en talige achtergrond van je meertalige leerlingen, zodat je weet wat hen in beweging zet om te leren. Veel cruciale informatie krijg je door met een onafhankelijke tolk met ouders in gesprek te gaan. Maak hen bewust van de kracht van het voortzetten van hun thuistaal, onderzoek hoe die werkt en wat de leerling nodig heeft in de overgang van school naar thuis.
Verwerk alle verzamelde talige informatie in een taalprofiel en koppel die aan een taalroute waarmee de leerling een gericht (aangepast) programma volgt om de Nederlandse taal te leren. Onderzoek met je IB’er of taalcoördinator welk reisgezelschap de leerling nodig heeft om succesvol te integreren in de taal, de school en de nabije omgeving. Dat bevindt zich wellicht in een grijs gebied qua haalbaarheid binnen je beschikbare tijd, maar voor de nieuwkomer kan het een wereld van verschil maken. Misschien kun je helpen bij het maken van speelafspraken of met aanmelden bij de lokale sportvereniging. Dat leidt niet alleen tot meer spreektijd in het Nederlands, maar ook tot een verhoogde deelname aan de samenleving.
2 De Architect
Plan momenten in je lessen waarin meertalige leerlingen hun thuistaal mogen gebruiken om het Nederlands te leren. Het ontwikkelen van beide talen is goed voor hun gehele academische ontwikkeling. Verschillende talen tegelijkertijd inzetten in je klas wordt translanguaging genoemd (Garcia & Kleyn, 2012). Zonder dat je zelf de talen spreekt, geef je de leerlingen ruimte hun hele taalrepertoire te gebruiken. Hierdoor kan de meertalige leerling snel tekstdelen in beide talen begrijpen, talen vergelijken en voortbouwen op al aanwezige kennis.
Met een positieve houding tegenover de (thuis)taal en cultuur van leerlingen zorg je voor een veilig leerklimaat waarin hun identiteit écht wordt gezien en gewaardeerd (Heyerick, 2008). Dit sluit goed aan bij de nieuwe conceptkerndoelen die meer aandacht vragen voor de verschillende talen, taalvariëteiten en talige identiteit van leerlingen. Het inzetten van meer talen in de klas biedt trouwens voordelen voor álle leerlingen. Eentalige leerlingen krijgen zo meer inzicht in andere talen en culturen en ontdekken verbanden tussen talen, wat hen kan ondersteunen bij het leren van nieuwe talen (Ticheloven, 2017).
3 De Lifeguard
Creëer een cultureel en traumasensitief klimaat in de klas. Wees je bewust van de impact van eventuele ingrijpende veranderingen of ervaringen en culturele achtergronden op leerlingen. Zorg voor een veilige, voorspelbare omgeving met positieve relaties. Bied structuur en autonomie en help leerlingen hun gedrag en emoties te reguleren. Reik waar kan (vertalende) middelen aan die leerlingen ondersteunen in hun taalontwikkeling en blijf op de hoogte van de nieuwste apps en technieken.
Stel een klassencontract op over de inzet van thuistalen, zodat niemand wordt buitengesloten vanwege taal, dialect of accent. Geef positieve aandacht, heb hoge verwachtingen en check ook je eigen aannames en je eigen ‘onzichtbare koffer’ met daarin overtuigingen over jezelf en de wereld (Van den Berg, 2016).
4 De Transformer
Verwacht veel van je meertalige leerling en focus je niet op zwaktes. Transformeer eentalige situaties naar een rijkere meertalige onderwijspraktijk. Weet dat het eentalig toetsen in het Nederlands, waarbij maar een deel van het taalrepertoire van de meertalige leerling wordt getoetst, een vertekend beeld kan geven. Interpreteer toetsresultaten daarom anders of pas de wijze van toetsen gedeeltelijk aan. Als school bepaal je zelf hoe je de ontwikkeling van je meertalige leerling volgt. Zet je bijvoorbeeld vertaalmiddelen in bij toetsen, formuleer dan altijd duidelijk je doel en verwerk dit in de toetsanalyse. Ook het kansrijk adviseren naar het voortgezet onderwijs is nodig, gezien de vaak uitdagende omstandigheden waarmee nieuwkomers te maken kunnen hebben (Huijboom, 2024). Neem de ouders van meertalige leerlingen hierin mee en probeer hen meer op de voorgrond te krijgen door te bouwen aan een sterke, gelijkwaardige samenwerking.
Probeer maar eens te experimenteren met deze rollen en ervaar wat de reacties van je meertalige leerlingen zijn. Vergeet niet dat ze lang gewend zijn geweest hun eigen taal te negeren en dat het tijd nodig heeft om een ééntalige wereld in een meertalige wereld te transformeren. Het lesgeven aan klassen met nieuwkomers kan vaak intens voelen. Gelukkig hoef je het niet alleen te doen. Zet dit onderwerp op de agenda met je team en verdeel de taken. Praat samen over het inzetten van thuistalen en onderzoek welke eerste stappen jullie als school kunnen zetten. Door een positieve en gestructureerde aanpak met hoge verwachtingen, is een meertalige klas juist een grote meerwaarde. Onderwijs maken we samen!
- Het helpt om in de huid te kruipen van leerlingen die ergens anders opnieuw moeten starten.
Lees het boek Vandaag komen we niet meer thuis van Enne Koens, uitgeverij Luitingh Sijthoff.
Zo ondersteun je meertalige leerlingen
▪ Visualiseer woorden (in beide talen), bied meertalige boeken aan en pas werkvormen aan.
▪ Zorg voor tekstondersteuning: Gebruik graphic organizers (speelse modellen die houvast geven bij het tekstschrijven), geef een samenvatting, pas een tekst aan, werk met multimodale tekstvormen (poster, presentatie, strip, toneelstuk, vlog, enz.) of geef extra tijd.
▪ Pas je mondelinge taalgebruik aan: Geef extra uitleg bij figuurlijk taalgebruik; laat leerstof regelmatig herhalen in eigen woorden, geef voorbeelden en bied vertaal-mogelijkheden.
Translanguaging in de praktijk
Laat leerlingen de thuistaal functioneel inzetten door met een taalmaatje in de eigen taal te brainstormen over een onderwerp en belangrijke sleutelwoorden naar de thuistaal te vertalen, om deze vervolgens in een eigen (digitaal) woordenboek te noteren en in te oefenen. Vergroot de spreekkansen in je meertalige klas en laat kinderen een korte eindpresentatie geven in zowel de thuistaal als in het Nederlands.
Mediatips
- Videoroute Meertaligheid. De Videoroute meertaligheid van Drongo bestaat uit zes video’s met gespreksleidraden, speciaal ontworpen voor onderwijsprofessionals in het basisonderwijs.
- Lerarencompetenties voor anderstalige nieuwkomers. Een checklist gemaakt door Edina, om jezelf als leerkracht te evalueren.
- Leestip: Vandaag komen we niet meer thuis. Geschreven door Enne Koens en getekend door Maartje Kuiper.
- Korte film over onderdompeling: Kruip in de huid van een meertalig kind en ervaar hoe het is om je eigen taal niet te mogen gebruiken.
- Wil je een Taalvriendelijke school worden?
- Door het inzetten van een simpele geplastificeerde cirkel, met aan de ene zijde alle vlaggen van de wereld en aan de andere zijde de Nederlandse vlag, kun je op een snelle manier en op vele momenten tijdens je dag vragen wat een woord in de thuistaal betekent. Bekijk hier hoe dat eruitziet in de praktijk.
Literatuurlijst
- Berg van den, D., 2016. De onzichtbare koffer van het getraumatiseerde kind. Rotterdam: Hogeschool Rotterdam; TriviumLindenhof.
- Buyle, D., 2020. Hier spreekt men Nederlands: Literatuurstudie over uitsluiting op basis van taal in het Vlaamse onderwijs, Gent: Ghent University.
- Cornips, L., 2012. Socio-syntax and variation in acquisition: Problematizing bidialectal and bilingual acquisition, Amsterdam: ResearchGate.
- Duarte, J. & Günther, M., 2019. Meer meertaligheid in het basis onderwijs… Ja maar, hoe? Nieuwe inzichten door meertaligheidsprojecten. MeerTaal, 6(2), pp. 14-17.
- Garcia, O., 2017. Translanguaging: https://www.youtube.com/watch?v=5l1CcrRrck0, Duitsland: University of Hildesheim (Bühler Campus).
- Garcia, O. & Kleyn, T., 2012. Teacher Education for Multilingual Education. In: C. A. Chapelle, red. The Encyclopedia of Applied Linguistics. Chichester, West Sussex: John Wiley And Sons Ltd, pp. 1-6.
- Graaf, d. A., Steven, D. & Conick, C. d., 2019. Omgaan met meertaligheid in het onderwijs, Den Haag; Brussel : Taalunie; Meertaligheid.be; Meertalig.nl.
- Herweyer, L., 2008. Gestruikeld voor de start – De school verlaten zonder startkwalificatie, Den Haag: Sociaal Cultureel Planbureau.
- Heyerick, L., 2008. De thuistaal van allochtone leerlingen als hefboom voor gelijke onderwijskansen. Ethiek & maatschappij, 11e jaargang nummer 3, pp. 102-111.
- Huijboom, N., 2024. Adviezen voor Nieuwkomers: De Totstandkoming Van Uitstroomadviezen op ISK-scholen en de Betrokkenheid van Ouders hierbij, Utrecht: University of Utrecht.
- Ticheloven, A., 2017. Translanguaging: een oplossing voor meertalige klassen?. In: O.Agirdag&E.R.Kambel, red. Meertaligheid en onderwijs. Amsterdam: Boom, pp. 39-43.
