Inloggen
Abonneren
Contact
Wat als inclusie wél lukt?
Karlijn en Oskar kozen vanaf dag één voor een reguliere plek op basisschool De Geldershof voor hun dochter Lies, die het syndroom van Down heeft. Niet apart, niet afgeschermd, maar gewoon in de klas. Met als uitgangspunt: samen waar het kan, anders waar het nodig is.
Ze was pas een paar weken oud toen Karlijn met haar dochter bij het consultatiebureau zat. De verpleegkundige bladerde door het dossier, keek op en vroeg zacht of ze haar eigenlijk wel mocht feliciteren. “Ik was met stomheid geslagen. Natuurlijk mocht dat. We hadden net een dochter gekregen!”
Foto’s Duncan de Fey Fotografie
Dat moment liet een spoor achter. Karlijn besefte dat Lies niet alleen zou opgroeien met haar eigen uitdagingen, maar ook met de manier waarop anderen naar haar kijken. De wereld leek haar al vroeg in een hokje te willen duwen. “Je merkt hoe diep vooroordelen kunnen zitten, zelfs bij mensen in de zorg. Alsof er iets te betreuren viel, in plaats van te vieren dat er een kind was geboren.” Ze zag hoe snel mensen, vaak uit onwetendheid, Lies beoordeelden op haar diagnose. “Ik merkte dat Lies zo beperkt is als de wereld haar ziet. En dat dát haar grootste beperking is.”
Lies werd geboren met het syndroom van Down. Het gezin had al twee oudere kinderen, en vanaf het eerste moment besloten Karlijn en haar man Oskar dat Lies gewoon mee zou draaien in hun gezin. “We hebben altijd gedacht: we kijken wat ze laat zien. We stimuleren waar het kan en sturen bij waar het nodig is.”
Samen spelen en leren
Toen Lies een jaar oud was, ging ze naar de kinderopvang van Stichting Liz. Een klas binnen de muren van basisschool de Geldershof in Nijmegen waar zorg en onderwijs al samenvielen. Daar werd niet uitgegaan van wat níet kon, maar van wat wél mogelijk was. “Lies zat in een rustige, prikkelarme omgeving, kreeg logopedie en had aansluitmomenten met de andere kinderen uit de reguliere groepen.”
De combinatie bleek goud waard. Kinderen vroegen nieuwsgierig waarom Lies haar tong uitstak of anders keek. Zodra ze uitleg kregen, verdween het ongemak. “Zo simpel is het. Als je iets begrijpt, hoef je het ook niet meer gek te vinden.”
In die omgeving kreeg Lies niet alleen taal en structuur mee, maar ook iets veel belangrijkers, namelijk het samen kunnen spelen en opgroeien met haar leeftijdsgenootjes. Voor haar ouders was dat het bewijs dat inclusief onderwijs werkt als een kind écht gezien wordt en onderdeel kan zijn van de groep. Lies ontwikkelt beter in een rijke, talige leeromgeving. Ze groeit van wat haar wordt aangereikt en van wat ze om zich heen ziet, juist omdat ze dat kan doen op een manier die aansluit bij haar mogelijkheden.
Gezamenlijke uitleg, individuele aanvulling
Als Lies in groep 3 start, kent basisschool de Geldershof haar al. Ze komt binnen met zelfvertrouwen én een individueel ontwikkelplan. “Het belangrijkste vonden wij dat Lies zich onderdeel kon voelen van haar groep. Niet steeds eruit gehaald worden, niet apart aan een tafeltje, maar gewoon deel uitmaken van de klas.”
In de praktijk werkt het zo dat de leerkracht eerst iets uitlegt aan de hele klas. Lies luistert en als de anderen zelfstandig werken, schuift de ambulant begeleider bij haar aan. Ze herhaalt de uitleg rustig met visuele ondersteuning.
Lies heeft haar eigen map in haar kastje met werkbladen die speciaal voor haar zijn voorbereid, maar binnen hetzelfde thema als de rest van de groep. Na een halfuurtje werken mag ze kiezen uit haar ‘ontspanningsmap’, even een boekje lezen of iets bouwen. “Dat ritme van inspanning en ontspanning werkt geweldig. Ze leert focussen, maar krijgt ook de kans om te ontprikkelen als dat nodig is.”
Soms sluiten klasgenoten aan bij de extra uitleg voor Lies. Dat werkt voor hen net zo goed. Leren op verschillende manieren blijkt niet alleen nuttig voor Lies, maar ook voor kinderen die wat meer ondersteuning nodig hebben. Bovendien leren haar klasgenootjes wat het betekent om voor elkaar te zorgen.
Even weglopen
Niet alles gaat vanzelf. Karlijn herinnert zich het moment waarop Lies was weggelopen. “Haar ambulant begeleider belde me op dat ze Lies even kwijt waren geweest. Ze vonden haar in het zonnetje bij het fietsenhok achter de school. Ze waren erg geschrokken en hadden haar een standje gegeven. Toen ik vroeg wat eraan vooraf was gegaan, bleek dat er die ochtend een flinke ruzie was geweest tussen twee jongens uit haar klas.”
Natuurlijk mag Lies niet weglopen, maar ik wist dat ze dat niet zomaar zou doen. Toen dacht ik: eigenlijk heeft ze het precies goed gedaan. Ze stapte weg uit iets wat te veel voor haar was, in plaats van de spanning op te laten lopen.
Sindsdien is er vlak bij de klas een klein hoekje waar Lies zich even kan terugtrekken als het te druk wordt. “Dat werd uiteindelijk een heel populair hoekje, waar ook andere kinderen uit haar klas behoefte aan bleken te hebben.” Kinderen leerden dat je het mag aangeven als iets te veel wordt, en dat je even weg mag. Lies maakt zo zichtbaar wat er niet helemaal lekker loopt.
Durf te vragen
Karlijn weet inmiddels dat vooroordelen vaak niet uit onwil komen, maar simpelweg uit niet weten. “Er bestaan voor mij geen rare vragen,” zegt ze. “We hebben veel liever dat mensen iets gewoon vragen dan dat ze zelf een verhaal invullen.” Als iemand bijvoorbeeld wil weten waarom Lies anders praat of reageert, leggen haar begeleiders dat rustig uit. Met een beetje uitleg verdwijnt ongemak meteen.
Juist die onbevangenheid gunt Karlijn anderen ook. “Als mensen elkaar met nieuwsgierigheid benaderen in plaats van met angst of aannames, gebeurt er iets goeds. Dat is precies wat inclusief onderwijs laat zien: kinderen leren niet om weg te kijken, maar om te vragen.”
De spiegel van Lies
Haar klasgenoten zien Lies niet als ‘dat meisje met een beperking’, maar gewoon als Lies. Ouders vertellen Karlijn regelmatig dat hun kinderen thuis zeggen dat ze helemaal niet gehandicapt is, ze heeft alleen wat meer tijd nodig, maar verder kan ze alles.
Lies is stoer, nieuwsgierig en eigenzinnig. “Ze is zo beperkt als haar omgeving haar ziet,” zegt Karlijn. “Onbekend maakt onbemind, maar zodra mensen haar écht leren kennen, valt het ongemak weg.” Dat merkt ze ook bij leerkrachten. “De eerste juf van Lies vond het in het begin spannend, maar na een paar maanden zei ze: ik had het me veel ingewikkelder voorgesteld. Het is gewoon dóen en kijken wat werkt.”
Verschillen groeien, verbondenheid blijft
Lies zit inmiddels in groep zeven. Ze heeft het nog altijd naar haar zin, maar Karlijn merkt dat de verschillen met haar klasgenoten groter worden. “Haar vriendinnen zijn bezig met make-up, verliefdheden en coole outfits. Lies houdt van verkleden, playbacken en K3. Dat schuurt soms.” Het aantal speelafspraken is minder geworden. Kinderfeestjes ook. Dat is pijnlijk, maar ook begrijpelijk, zegt Karlijn. “Haar klasgenoten groeien in een ander tempo dan Lies. Ze betrekken haar nog wel, maar soms met een beetje bemoederend gedrag. Dat is lief, maar niet wat ze nodig heeft.”
De intern begeleider van de school kwam met een briljant idee om de onderlinge betrokkenheid wat meer te stimuleren, inhakend op de mogelijkheden en belevingswereld van Lies. Ze droomt ervan om later in een restaurant te werken. Daarom mag ze nu samen met de conciërge koffie en thee rondbrengen in de school. “Het lijkt iets kleins, maar het is zoveel meer. Ze leert mensen aankijken, duidelijk praten en hulp vragen. En haar klasgenoten vinden het fantastisch. Ze staan in de rij om met haar mee te mogen.” Iedere week gaan er twee kinderen met Lies mee. Hun namen worden zorgvuldig afgevinkt op een lijst, zodat iedereen een keer aan de beurt komt. “Zo wordt het iets van de hele klas. Dat is inclusie. Niet door te praten over wat iemand anders maakt, maar door samen te doen.”
Volgend schooljaar zal Lies naar alle waarschijnlijkheid de overstap maken naar het voortgezet speciaal onderwijs. Een nieuwe fase, maar niet het einde van het verhaal. “Ze heeft hier iets achtergelaten. Een manier van kijken die niet meer verdwijnt: wat als het wél lukt? Voor Lies is het allang gelukt.”
De stichting Liz helpt kinderen zoals Lies met de zorg die het mogelijk maakt regulier onderwijs te volgen.
