Profile

Dé basis voor het basisonderwijs

Professionalisering
08/11/2021
Leestijd 4-5 minuten
Geschreven door Anton Horeweg

Praktijk: Praten over kindermishandeling

‘Weet je wel wat je losmaakt?’ Dat is de reactie die je vaak hoort als je zegt dat je kindermishandeling, en andere ingrijpende gebeurtenissen die kinderen meemaken, bespreekbaar wil maken in de klas. Bedenk dan dat kinderen er vaak al ‘middenin’ zitten.

Save the children

Haal je niet heel veel overhoop? Die kans is er. Maar ‘overhoophalen’, wil eigenlijk alleen maar zeggen dat je misschien iets te weten komt dat er al is. Wat kinderen enorm kan helpen, is als zij een aantal zaken weten. ‘Wat mij overkomt is niet normaal’, ‘Ik ben (helaas) niet de enige’, ‘Ik heb iemand die mij steunt’ of ‘Het is niet mijn schuld’.

Geef kinderen een referentiekader
Met het bespreekbaar maken van kindermishandeling en andere ingrijpende gebeurtenissen, en door te praten over wat ‘normaal’ is, geef je kinderen een referentiekader. Zoals Horeweg (2020) in Dit is een verschrikkelijk boek met een gouden boodschap schrijft: ‘Hoe weet je dat wat jou overkomt niet normaal is? Als iemand je dat vertelt. Natuurlijk is ‘normaal’ discutabel en dat gesprek moet je ook zeker voeren.’

Wat is normaal?
Sommige kinderen gruwelden bij het idee om je afwas te doen in een teiltje of in de zinkbak van het aanrecht. ‘Je gaat toch geen afwas doen in steeds smeriger wordend water?’ Toch was en is dit in Nederlandse huishoudens vaak heel gewoon.

Ik ben de enige
Kinderen denken vaak dat wat hen overkomt uniek is: anderen overkomt dit niet. Het blijkt steunend te zijn als je weet niet de enige te zij.

Moeilijke onderwerpen bespreekbaar maken, verlaagt de drempel om echt contact te kunnen hebben

Steunende volwassene
Alle slachtoffers van kindermishandeling of seksueel misbruik gaven aan: ‘Had ik maar een leerkracht gehad die vroeg hoe het met mij ging.’ Dit is best pijnlijk voor alle leerkrachten die denken er te zijn voor de kinderen in hun klas. Toch ervaren veel slachtoffers van kindermishandeling dit nog niet. Bespreekbaar maken, verlaagt de drempel om echt contact te kunnen hebben.
‘Het komt niet door jou.’ Dat is de belangrijkste boodschap die praten over kindermishandeling en andere ingrijpende gebeurtenissen aan kinderen kan meegeven. Vele slachtoffers worstelen tot ver in hun volwassen leven met een schuldgevoel. Wij kunnen dit wegnemen door expliciet te benoemen en zwart op wit te laten zien: ‘Het is niet jouw schuld.’
Het zwart op wit zien dat deze ellende niet jouw schuld is, werkt helend, bevrijdend en drempelverlagend. Daarom is er nu speciaal voor kinderen een site over dit lastige onderwerp.

Geen sites in kindertaal
Op de website www.hulpbijkindermishandeling.nl kunnen kinderen in eenvoudige taal lezen over vormen kindermishandeling, vechtscheiding en pesten. De site is gemaakt naar een idee van de kinderen die meegewerkt hebben aan de site kind010 (www.kind010.nl). Een site door en voor Rotterdamse kinderen. Op die site staan leuke dingen (bijvoorbeeld waar je naar de bibliotheek kunt), maar ook: ‘Waar vind je hulp?’ En met name dat laatste bleek er niet te zijn. Er zijn geen sites in kindertaal, net zo min als er veel boeken over dit onderwerp in kindertaal zijn. De kinderen vonden dat raar. En terecht. Daarom is er nu een site die uitlegt en aangeeft waar je hulp kunt vinden. Alles begrijpelijk uitgelegd.

Hoe kan school helpen?
Allereerst door de site te bezoeken en met kinderen te bespreken. Hoewel kinderen deze site ook spontaan zouden kunnen vinden, is het helpend als leerkrachten de site doornemen met hun klas. Door samen met kinderen te lezen en te praten over de onderwerpen op de site, kun je als leerkracht al mogelijke misinterpretaties wegnemen.

Drempelverlagend
Natuurlijk heb je kinderen verteld dat ze altijd bij jou terecht kunnen als ze ergens mee zitten. De schaamte die kinderen ervaren als er thuis (of op de sportclub of waar dan ook) iets gebeurt als hier beschreven, is echter enorm. Het feit dat jij dit onderwerp durft te bespreken ervoor, zorgt ervoor dat kinderen makkelijker naar je toe durven komen als er iets speelt. Onderschat niet hoe belangrijk je bent in dit proces.

Niet praten
Er zullen kinderen zijn die wel verschrikkelijke dingen meemaken, maar er niet over zullen praten. Ook niet als jij een boek of site gebruikt. Dat is zoals het is. Ik kan je verzekeren dat zij zich wel gesteund zullen voelen. En dat is het allerbelangrijkste dat je kunt doen.

Van tevoren
Bespreek met je directie of er draagvlak is om deze les over kindermishandeling uit te mogen voeren. Doe deze les alleen als je een veilige groep hebt. Dat kun je alleen zelf bepalen. Bedenk dat er soms heftige reacties kunnen ontstaan. Kinderen die boos of verdrietig kunnen worden, ook als het anderen overkomt en niet henzelf.
Het is aan te bevelen om achtervang te hebben. Stel dat een kind heftig reageert, kun jij dan even met het kind de klas uit of kan iemand anders dat doen? Wat vertel je daarna aan je klas? Het is goed dit van te voren te bedenken.
Je mag best je eigen emoties laten zien als die er zijn, zeker als een kind verdrietig wordt. Dat ‘mag’ echter alleen met mate. Kinderen hebben op dat moment juist een sterke leerkracht nodig, die misschien wel verdrietig is, maar niet ‘breekt.’ Je emoties mogen dus niet de overhand krijgen.

Houd reacties in de gaten
Als er een kind is van wie je al weet dat het een van deze gebeurtenissen heeft meegemaakt, praat daar dan vooraf over met het kind en vertel dat dit aan de orde komt. Spreek af wat het kind mag doen. Wil het erbij blijven? Of juist even weg? Ook kinderen waar je niets van weet, kunnen heftig reageren. Let goed op houding en mimiek. Ga altijd naar een kind toe of neem het even mee als je ziet dat er iets is. Bespreek dat (nog) niet in de klas.

De personen op de foto’s bij dit artikel hebben geen relatie tot de inhoud van dit artikel.

Les downloaden
Download hier kopieerblad 1 en 2 met de les om kindermishandeling bespreekbaar te maken in de klas.

Book iconLiteratuurlijst

• Horeweg, A. (2020). Dit is een verschrikkelijk boek met en gouden boodschap. Huizen: Pica.