Profile

Dé basis voor het basisonderwijs

Professionalisering
12/09/2019
Leestijd 4-5 minuten
Geschreven door Peter de Vries

Samen weer naar school

Zes weken zomervakantie is voor veel kinderen een geweldige tijd van relaxen, eigen ritme en invulling van tijd. Kinderen verwisselen hun vrije tijd weer met op tijd naar bed gaan en eruit gaan, naar school, vaste sporttijden, muziekles. Hoe krijg je als leerkracht de kinderen weer in het gareel van de school en hoe kun je daarin samen met ouders optrekken?

Save the children

Ouderbetrokkenheid is belangrijk, dat weten we. Bij de start en ook tijdens de rest van het schooljaar. Wat betekent ouderbetrokkenheid voor de leerling? Misschien is dat wel het allerbelangrijkste. Want als het tussen school en ouders niet goed gaat, zit de leerling ertussen.

Loyaliteit
Thuis moet een kind naar zijn ouders luisteren en op school naar de leerkrachten. Dat gaat meestal goed, maar het wordt lastig als ze verschillende dingen tegen het kind zeggen. Of als ze het niet goed met elkaar kunnen vinden. Natuurlijk zijn verschillende opvoeders goed, zodat het kind zelf zijn keuzes leert maken – dat moet wel in een veilige omgeving gebeuren. Je wilt voorkomen dat een kind in een loyaliteitsconflict terechtkomt. Het is belangrijk dat de leerkracht zijn eigen rol als ‘voorbijganger’ blijft zien. En weet dat elke ouder op zijn manier altijd betrokken is bij zijn kind, al lijkt het soms anders (De Vries, 2018). Denkbeeldige brieven van de leerling weerspiegelen zijn perspectief tegenover zijn ouders en leerkracht.

Beste meesters en juffen,
Ik ben superblij met jullie! Jullie houden veel van kinderen, anders waren jullie geen juf of meester geworden. Maar een meester of juf is toch anders dan papa en mama. In de vakantie konden jullie school even vergeten. En als de school niet meer bevalt of jullie kunnen een leukere baan krijgen, dan zijn jullie weer weg. Al heb ik misschien wel een speciale plek in jullie hart en vergeten jullie me nooit meer.

Save the children

Eigenlijk leert elk kind dankzij de toestemming van zijn ouders - die wil het niet teleurstellen

Lieve papa en mama,
Jullie zijn áltijd mijn ouders, jullie hebben nooit vakantie en zijn er altijd voor me. Dat merk ik vooral thuis, als er geen meesters of juffen bij zijn. Soms denken de meesters en de juffen dat jullie niet zo betrokken zijn, omdat jullie geen tijd hebben om mee te helpen op school. Of omdat jullie niet naar een thema-avond gaan, omdat jullie het beter vinden bij mij thuis te blijven. Jullie hebben weleens verteld dat het spannend is om naar school te gaan, omdat jullie nog niet zo goed Nederlands praten als ik. Ik schaam mij weleens hoe je tegen de juf doet, pap. Maar ook dan weet ik: je doet dit omdat je heel veel van mij houdt! Jullie gaan altijd mee naar school, in elk geval in mijn hart.

Eigenlijk leert elk kind dankzij de toestemming van zijn ouders. Die wil hij niet teleurstellen, zelfs al maken ze minder goede of zelfs slechte keuzes in de ogen van de leerkracht. Het is goed om je bewust te zijn van deze zogenaamde ‘verticale loyaliteit’ tussen het kind en zijn ouders. Weet dat kinderen eigenlijk alleen leren met de ‘toestemming’ van hun ouders.

Lieve papa en mama,
Ik wil jullie nooit teleurstellen. Als de meester zegt dat gym belangrijk is, maar mama zegt steeds dat ik er ook wel kom zonder gym … wie moet ik dan geloven? Ik moet mijn ouders toch het meest vertrouwen? Ik weet hoe je vroeger werd uitgelachen tijdens gym, mam. En je wilt niet dat mij dat overkomt. Dus dan ben ik wat voorzichtiger met gym. Ik weet dat je trots op mij bent, pap, wanneer ik terugsla als ik word gepest. Want ik weet hoe jij vroeger zelf gepest bent. Maar terugslaan mag niet van school… Ik hoop dat de school dit soort dingen weet van jullie, dat is voor mij makkelijker.
Wat ik ook belangrijk vind, is dat op school goed over mijn ouders wordt gedacht en gepraat, ook als ze er niet bij zijn. Ik merk het als meesters en juffen dit niet doen. Bijvoorbeeld laatst toen de meester een zogenaamd grapje over mijn moeder maakte dat ze wel ‘héééél goed’ voor me zorgt. Ik houd van mijn ouders, ze zitten een beetje ín mij. Dus zie en hoor ik misschien wel meer dan een juf of meester denkt.
Jullie knokken ook voor mij, pap en mam. Toen jullie laatst hoorden dat ik mijn Cito-entreetoets niet zo goed had gemaakt, wilden jullie eerst goed kijken of de test wel klopte. Jullie dachten dat ik misschien hoogbegaafd was en dat ik de toets zo slecht had gemaakt, omdat ik me steeds verveelde in de klas. Ik ben superblij dat jullie dit doen! Want jullie kennen mij. En de juf heeft ervoor geleerd, dus samen weten jullie toch heel veel?

Het startgesprek
Om te bouwen aan vertrouwen, is het startgesprek van grote waarde (Lusse & Willemse, 2018; De Vries, 2017). Meer dan een informatieavond (per groep), omdat vertrouwen vooral ontstaat door individueel contact (Lusse, 2013). Een goed startgesprek zorgt voor een veilige situatie voor het kind, omdat het ervaart dat het goed zit tussen zijn ouders en de leerkracht.

Lieve papa en mama, beste meesters en juffen,
Ik vind het handig dat jullie ook contact hebben via de computer. Bijvoorbeeld in de app die jullie gebruiken, kunnen papa en mama meteen mijn cijfers zien. Soms kan ik thuis niet eens meer iets vertellen, want de computer was sneller. Wat ik belangrijker vind, is dat jullie elkaar vertrouwen. Dán kan ik mijn meester en juf ook helemaal vertrouwen. Ik vind het fijn dat ik samen met mijn ouders direct na de vakantie al kan kennismaken met mijn juf of meester.

Startgesprek: relatie vóór informatie
Een leerling heeft nodig dat het kan zíen of merken dat ouders en leerkrachten samen voor hem gaan. Dat ze elkaar waarderen, samen kunnen lachen en elkaar vragen hoe het gaat. Of aan elkaar iets over zichzelf vertellen, omdat ze elkaar willen leren kennen. De noodzaak van het willen informeren van ouders of ouders laten vertellen over hun kind, is dan minder belangrijk. Soms is het nodig eerst te bouwen aan een goede relatie. Zonder een relatie komt informatie vaak niet over.

Een leerling heeft nodig dat hij kan zien of merken dat ouders en leerkrachten samen voor hem of haar gaan

Vergeet het kind niet uit te nodigen
Ouders worden uitgenodigd voor het startgesprek en gevraagd hun kind mee te nemen. Maar vergeet niet (ook) het kind uit te nodigen. Het voelt zich dan vooraf welkom en belangrijk. School draait immers om hem. Stuur bijvoorbeeld vlak voor de zomervakantie een kaart zoals je nieuwe kleuters ook verwelkomt.

Ook de kleuter bij het startgesprek
Ook een kleuter hoort bij een startgesprek aanwezig te zijn. Hij hoeft niet te begrijpen wat er wordt gezegd, maar merkt dat zijn ouders het fijn hebben met zijn juf. Het is dan ook prima wanneer de kleuter even speelt in dezelfde ruimte, hij ervaart wat er gebeurt in zo’n gesprek.

Weinig vertrouwen?
Wanneer je als leerkracht merkt dat ouders nog niet zoveel vertrouwen in jou of de school hebben, probeer dat met hen te bespreken. Dat heeft vaak niet zoveel met jou te maken, maar met bijvoorbeeld een andere cultuur, wat de vader zelf op school heeft meegemaakt of een verwarrende echtscheiding. Oordeel nooit over wat je hoort, maar luister en wees belangstellend in het belang van het kind.

Oordeel nooit over wat je hoort, maar luister en wees belangstellend

Na het startgesprek
Als er al thema-avonden zijn, dan zijn er doorgaans maar weinig ouders. Zijn ze dan echt wel zo betrokken? Waar komen ouders hun huis nog voor uit? Misschien hangen we als school nog te veel in het willen informeren van ouders en staat het kind nog te weinig echt centraal. Het is daarom van deze tijd om ouders vooral mét hun kinderen uit te nodigen, of eigenlijk andersom: kinderen met hun ouders. En samen dingen te dóen.

Lieve papa en mama, beste meesters en juffen,
Papa en mama, leuk dat jullie er bijna altijd zijn als er iets met de klas te vieren is of wanneer ik of de hele klas iets mag laten zien aan jullie. Ik blijf dan net zo lang zeuren tot er iemand van jullie meegaat, liefst allebei of misschien wel alle vier! Dat is toch veel leuker dan dat jullie alleen maar naar school gaan voor een vergadering? Waar jullie iets wordt verteld over bijvoorbeeld gamen, dat dit niet zo goed voor ons is. En dat het verslavend kan zijn. Haha, heb jij jezelf weleens gezien op je telefoon, mam? Ik zie iedere keer foto’s van mezelf op Instagram…
Op school zei de meester ook al tegen ons dat te veel achter de spelcomputer zitten niet goed is. Misschien mag ik het niet zeggen, maar ik vind dat sommige juffen niet eens weten hoe leuk de computer is. Ik hoorde zelfs een meester zeggen dat-ie niks met Facebook heeft en dat-ie trots is op zijn mobiel zonder internet. Hij loopt zo ver achter!
Misschien is het ook wel zo dat kinderen wat lang achter de computer zitten, ik ook vaak. Ik ben bijvoorbeeld dol op Fortnite. Dat speel je met 99 andere spelers. Je wordt met een bus afgezet op een eiland en je moet zorgen dat je als laatste overblijft om te winnen. Soms moet je iemand ‘killen’, dat hoort erbij. Het zijn leuke afbeeldingen en je ziet geen bloed. Het kan verslavend zijn. Eigenlijk is het bedoeld voor kinderen van 12+, want het is wel schieten. Maar ja, pap, jij ziet er niet zoveel kwaad in toch?
Hé, ik heb een goed idee! Als we in plaats van een vergadering voor ouders óver gamen, eens mét z’n allen gaan gamen. Dan leggen wij Fortnite uit en gaan jullie dat zelf spelen…

Organiseer na de vakantie een actieve bijeenkomst voor leerlingen en hun ouders waarin ze, bijvoorbeeld al gamend, weer wat kunnen wennen aan school en leren van elkaar. Nodig er bijvoorbeeld iemand bij uit die verstand heeft van computerverslaving.

Veel informeren?
Bij ouderbetrokkenheid wordt vaak gedacht dat ouders veel moeten worden geïnformeerd en alles moeten weten wat hun kind op school leert. Het kan veel simpeler: houd een startgesprek en maak goede individuele afspraken die passen bij het kind in plaats van de reguliere tienminutengesprekken. Nodig ouders regelmatig uit om wat met hun kinderen te komen vieren, of om te kijken wanneer hun kind of de groep iets presenteert. De waarde hiervan is dat er (verder) wordt gebouwd aan een relatie met en tussen ouders, en dat ouders via hun kind betrokken raken op iets dat er op school gebeurt. Dit zorgt ervoor dat ouders thuis meer belangstelling kunnen tonen. En daar ligt een van de belangrijkste kernen van het effect van ouderbetrokkenheid. Bijvoorbeeld: ‘Toen wij laatst op school waren, lieten jullie iets zien over Europa. Waar zijn jullie nu eigenlijk mee bezig?’
Weeg voor de noodzakelijke informatie die ouders moeten weten goed af welk informatiekanaal je gebruikt. Een mail, YouTube-filmpje of weblink. En vraag ouders alleen zonder kinderen uit huis te komen als dit echt nodig is. Toch een thema-avond organiseren voor belangstellende ouders? Als er tien ouders komen, heb je 100 procent opkomst van alle tien geïnteresseerde ouders.

Book iconLiteratuurlijst

• Lusse, M. (2013). Een kwestie van vertrouwen: Een ontwerpgericht onderzoek naar het verbeteren van het contact met ouders in het ‘grootstedelijke’ vmbo als bijdrage aan preventie van schooluitval (proefschrift). Rotterdam: Rotterdam University Press.
• Lusse, M. & Willemse, M. (2018). Samenwerken met ouders. Wat betekent het voor de leraar als professional? Van Twaalf tot Achttien, 2018 (6), 22-24.
• Vries, P. de (2019). Aansluiten bij ouders. Ouderschapskennis, 22 (2), 8-12.
• Vries, P. de (2017). Handboek Ouderbetrokkenheid 3.0. Amersfoort: CPS.
• Vries, P. de (2018) Ouders als pleitbezorger. Ouderschapskennis, 21 (3), 19-25.