Profile

Dé basis voor het basisonderwijs

Professionalisering
11/05/2021
Leestijd 5-7 minuten
Geschreven door Suzanne Unck

NPO: Welke investering vind jij nodig?

Het Nationaal Programma Onderwijs (NPO): een flinke smak geld voor het onderwijs die de komende jaren besteed mag worden aan herstel en ontwikkeling van het onderwijs (na corona), dus voor leerlingen in jouw groep. In totaal is er € 8,5 miljard beschikbaar. Schoolbesturen ontvangen de middelen en spelen dit door aan de scholen. Welke investering vind jij nodig voor je leerling, de groep die je volgend jaar hebt en je school?

Save the children

Er zijn nog veel vragen over de voorwaarden en uitvoering van het NPO. Er is in ieder geval duidelijk door de overheid gekozen voor een strategie die zo min mogelijk extra administratieve werkdruk met zich meebrengt. Daarnaast worden er geen voorwaarden gesteld aan het ontvangen van de middelen. Dat betekent echter wel dat de onderbouwing en verantwoording essentieel zijn. Dus zorg ervoor dat je de keuzes goed kunt onderbouwen, de uitvoering van de interventies goed blijft monitoren en dat jullie de besteding van het geld kunnen verantwoorden. Sluit zoveel mogelijk aan op bestaande ontwikkelingen of gebruik de middelen om lopende ontwikkelingen te versterken. Je begint niet op een nulpunt en het scheelt een hoop vergaderingen.
Om dat goed te doen en er zo weinig mogelijk extra werk aan te hebben, kan Stephen Covey je wellicht inspireren. Hij ontwikkelde een methode voor succes en effectiviteit en vertaalde dat naar zeven eigenschappen (Covey, 2010).

Cirkel van invloed
Eén van de belangrijkste uitgangspunten van Covey is dat je je aandacht richt op dat waar je echt invloed op hebt: de cirkel van invloed. Alles wat daarbuiten ligt, bezorgt je stress en een gevoel van machteloosheid. En hoe meer focus je richt op waar je geen invloed op hebt, hoe gefrustreerder je raakt. Ook bij het NPO is er veel waar je wél grip op kunt hebben. Dus neem de touwtjes zelf in handen, samen met je collega’s. Sterker nog: neem de regie over de invulling en uitvoering van het programma om er een succes van te maken voor je leerlingen en zorg ervoor dat je samen drie elementen op orde hebt: onderbouwing van je interventiekeuzes, een haalbare aanpak en monitoring van de effecten van de gekozen interventies. Hiermee kun je een effectieve besteding van de middelen verantwoorden. Spreek met elkaar af op welke wijze jullie er samen vorm en inhoud aan geven: welke rol hebben leerkrachten, wat pakt de intern begeleider op en hoe pakt de schoolleider dit op? Wacht niet af, maar ga je actief bemoeien met dit proces.

Hoe wil jij investeren om je onderwijs te verbeteren aan de groep die je volgend jaar krijgt? Wat zie je aan die ene leerling?

Organiseer deze drie aspecten door een goede analyse te maken van de achterstanden van leerlingen op verschillende gebieden. Waarschijnlijk heb je dat grotendeels al lang in beeld. Maar denk ook na over jullie onderwijs het afgelopen jaar. Wat is er blijven liggen? Waar heb je geen of minder aandacht aan kunnen geven? Muziekles? De plusgroep? Onderzoekend leren? Op basis van deze brede analyse, kies je je focus (sluit aan bij schoolplan of schoolontwikkelingen). Koppel er bewezen effectieve interventies aan en verbind monitoring van de effecten van deze interventies aan kwaliteitszorg door bijvoorbeeld elk kwartaal terug te kijken, verbeteringen te formuleren en doelen voor komend kwartaal. Dat biedt handvatten om het geld in te zetten waar jullie zien dat het nodig is: voor je leerlingen.

Zeven eigenschappen
De zeven eigenschappen die Covey benoemt als cruciaal om zelf de regie te nemen, kunnen op de volgende wijze worden vertaald naar de aanpak van het NPO voor je school.

1. Wees proactief
Je kunt natuurlijk afwachten tot het Ministerie van OCW brokjes informatie laat vallen en gaat voorkauwen hoe jullie tot keuzes moeten komen. Wanneer is er een format? Wanneer weten we het precieze bedrag? Uit welke interventies bestaat de menukaart? Of tot je iets hoort van je schoolleider. Maar je kunt beter zelf de regie pakken. Want wie weet er nu beter wat er moet gebeuren dan jullie? Neem de verantwoordelijkheid voor het onderwijs aan je leerlingen en zet je vakmanschap centraal. Bespreek dit in je team, maak die analyse, kies een focus en maak dan de match met de interventies/aanpak. De regie ligt bij jullie.

2. Begin met het eind in gedachten
Welk resultaat streven jullie eigenlijk na? Wat is er zichtbaar veranderd als jullie de middelen hebben ingezet? Hoe wil jij investeren om je onderwijs te verbeteren aan de groep die je volgend jaar krijgt? Wat zie ik aan die ene leerling? In de hele groep? Op jullie school? Kijk ernaar als twee ‘zoek de verschillen’ plaatjes. Wat zie ik nu en hoe ziet het er straks uit? Niet alleen de scores op (eind)toetsen, maar ook hoe er geleerd wordt door leerlingen én leerkrachten, hoe leerlingen met elkaar omgaan, wat jullie ze als school willen meegeven of laten ervaren. Beschrijf ook waar je nu staat, dan heb je twee ijkpunten. Gebruik dit als basis voor je plan. Hoe kom je van hier en nu naar daar en straks? Voor je (huidige en toekomstige) leerlingen en als school. Ik ken scholen die hierbij een planbord gebruiken en met elkaar taken verdelen of zelfs vanuit een onderzoekende aanpak werken in een professionele leergemeenschap (PLG).

Leerkrachten worden altijd warm van mogelijkheden om leerlingen blij te maken en te dromen over hoe leren beter kan

3. Belangrijke zaken eerst
Natuurlijk zie je een zak geld en kun je wel honderd leuke dingen bedenken om te doen. Leerkrachten worden altijd warm van mogelijkheden om leerlingen blij te maken en te dromen over hoe leren beter kan. Maar dat is ook een valkuil, zeker in de huidige omstandigheden. Focus daarom op haalbaarheid, sluit aan bij wat je al doet en maak slimme keuzes. Een paar speerpunten met interventies gaat beter werken dan veel verschillende losse acties. Zeker voor komend schooljaar. Wat heeft echt nu prioriteit? Je kunt hiervoor ook de prioriteitenmatrix gebruiken die Covey heeft doorontwikkeld. Deze is oorspronkelijk gebaseerd op een quote van Eisenhower. ‘I have two kinds of problems, the urgent and the important. The urgent are not important, and the important are never urgent.’
Bepaal in welke mate taken belangrijk en urgent zijn om ze te kunnen prioriteren.

4. Denk in win-winsituaties
Het NPO is er, het geld ontvang je en de vraag is: wat gaan wij ermee doen? Hoe draagt deze financiële impuls voor onze school bij aan onderwijskwaliteit?
Door het te verbinden aan schoolontwikkeling en professionalisering ben je niet zozeer tijdelijk aan het bijspijkeren, maar investeer je in duurzame oplossingen. Van tijdelijk geld naar echte verbetering. Als je (alleen) in extra handjes wilt investeren, loop je een groot risico dat dit over een paar jaar moet stoppen als de middelen op zijn. Dus denk slim na over oplossingen die op lange termijn echte winst opleveren.

5. Begrijp eerst voordat je begrepen wilt worden
Is luisteren voor jou wachten tot je weer kunt praten? of is je aandacht echt bij de ander? Voordat je meteen oplossingen bedenkt: ga eerst luisteren. Wat is het echte probleem (en niet alleen de symptomen)? Wat zijn de perspectieven op de situatie van leerkrachten, intern begeleider, schoolleiding, ouders, leerlingen en anderen? Luister, kijk (observeer), interpreteer. En neem dit allemaal mee in je schoolscan (analyse). Eerst het vraagstuk helder, daarna de interventies. Ook in het proces is het de kunst om steeds alle perspectieven mee te wegen, relaties te versterken (bijvoorbeeld ouderbetrokkenheid, maar ook binnen het team) en iedereen eigenaar te laten zijn van de gekozen oplossingen en de uitvoering van de interventies.

6. Zoek de synergie
Op welke wijze en met wie kun je slim samenwerken? Deel kennis met elkaar, zowel binnen als buiten je school. Zijn er andere scholen met dezelfde interventiekeuze? Opleidingen waar je mee samen kunt werken? Lokale (culturele) organisaties of de gemeente? Op dit moment delen ook veel experts hun kennis, bijvoorbeeld via LinkedIn. Dat scheelt jou een hoop werk. Werk ook met belanghebbenden in en rond je school slim samen. Dat verhoogt de kwaliteit van de oplossingen en de inzet van betrokkenen.

7. Houd de zaag scherp
Goed voor jezelf en elkaar zorgen is de basis van een gezond team dat uitdagingen aankan. Verlies elkaar dus niet uit het oog en denk ook na over tempo en fasering van de stappen die je gaat zetten. Hoeveel ruimte is er voor verschillen hierin? Kunnen we het schoolprogramma verbinden aan het schoolplan/jaarplan zodat we een realistische inschatting kunnen maken? Wat hebben we nodig om de extra taken uit te voeren? De aanpak bepaalt het succes. En over successen gesproken: vier ze!

Over het Nationaal Programma Onderwijs
Het Nationaal Programma Onderwijs is een extra tijdelijke bekostiging over twee schooljaren van minimaal € 700 per leerling per schooljaar (dus minimaal € 1400,-). De enige harde deadline is dat er een plan van aanpak moet worden geschreven (het schoolprogramma) waar de MR mee heeft ingestemd voor 10 juli 2021. Dit schoolprogramma is inclusief een probleemanalyse (schoolscan), speerpunten en keuze voor interventies (uit de menukaart). Maak een planning om deze stappen te kunnen zetten en neem de MR op tijd mee in de keuzes. Gebruik je reguliere bronnen en systemen voor gegevens en je schoolplan en jaarplan als kader, dus sluit aan bij wat je al doet. Maak in schooljaar 2021/2022 de plannen voor het schooljaar erna concreter, dat hoeft nu nog niet tot punten en komma’s uitgewerkt te zijn.
www.rijksoverheid.nl/nationaalprogrammaonderwijs

Book iconLiteratuurlijst

• Op de website van de Rijksoverheid staan alle basisdocumenten op een rijtje: www.rijksoverheid.nl/nationaalprogrammaonderwijs
• De PO-Raad heeft een website ingericht voor informatie en ondersteuning rondom het NPO: www.samenslimmerpo.nl/herstel
• De zeven eigenschappen van effectief leiderschap. Een artikel op wij-leren.nl van Arja Kerpel met een uitgebreide toelichting op de zeven eigenschappen: https://wij-leren.nl/de-zeven-eigenschappen-van-effectief-leiderschap