Inloggen
Abonneren
Contact
Groter zelfvertrouwen creatief schrijven
Wat gebeurt er als je kinderen vraagt om zichzelf te laten zien via taal? Stimuleer de taalontwikkeling van leerlingen maximaal door middel van creatief schrijven. Hiermee versterk je meteen hun zelfvertrouwen. Met deze praktijkvoorbeelden en werkvormen kun je meteen aan de slag in je klas.
We zijn bij een taalschool in Amsterdam. Progress van 8 spreekt vloeiend Spaans, maar nog nauwelijks Nederlands. Ze doet mee aan een schrijfopdracht. “Welk woord lijkt op jou?” vraag ik. En ik wijs naar de kaartjes met zelfstandig naamwoorden die ik heb meegebracht. Ik vertaal er wat, beeld sommige uit. De kinderen om me heen doen mee; de één beeldt een zon uit, de ander doet een berg na. Ieder kind kiest een woord uit dat bij hem of haar past.
Het Spaanstalige meisje houdt een woord stevig tussen haar vingers. “Regen,” zeg ik. Met mijn vingers imiteer ik naar beneden vallende druppels. Toevallig ken ik ook het Spaanse lluvia. En ze schrijft een gedicht. Met haar beperkte Nederlandse woordenschat en het verlangen om zichzelf uit te drukken.
Progress toont een diepe menselijke drang. Ongeacht afkomst, leeftijd en taalbeheersing hebben we allemaal de behoefte om gehoord en gezien te worden en onze verhalen te delen. En die behoefte is een krachtige motor voor de ontwikkeling van grammatica, vocabulaire, lezen en schrijven (McCabe, 2021).
Ook al is de Nederlandse woordenschat van dit meisje klein, ze leert de taal door ‘te doen’.
Taal is verbinding
In het centrum voor taalproductie in de her- senen zie je bij baby’s vanaf zes maanden al activiteit, lang voordat ze hun eerste woord zeggen. Dat komt doordat ze de taal die ze horen van binnen meepraten. Ze leren taal te begrijpen door actief taal te produceren (Toshiaki, e.a., 2006).
In ons taalonderwijs ligt de nadruk op woordkennis en de formele kant van taal: correcte spelling en grammatica. Natuurlijk zijn woordenschat en taalregels van groot belang. Zonder afspraken over taal zouden we elkaar een stuk moeilijker begrijpen. Maar taal reikt zo veel verder dan formeel correct formuleren. De essentie van taal is dat we ermee kunnen vertellen wat we denken, voelen en meemaken. Taal verbindt ons met onszelf en met anderen. Schrijven en spreken zijn niet zomaar vaardigheden, maar fundamentele uitingen van onze menselijkheid. Logisch dat kinderen hun woordenschat razendsnel uitbreiden vanaf het moment dat ze met elkaar gaan communiceren (Chen, e.a., 2020). En logisch dat lezen zich sneller ontwikkelt als de zinnen voor het kind meer betekenis hebben.
Middelbare schoolleerlingen maken de grootste vooruitgang als je ze gedichten en verhalen laat schrijven vanuit hun eigen belevingswereld (Ten Peze, 2024). Zo sluit je aan bij de drang om te communiceren. Al schrijvend groeit ook het inzicht in gelezen teksten (Graham & Harris, 2017).
Expressief schrijven draagt ook bij aan de mentale gezondheid van kinderen (Maroney, 2020). Schrijven over jezelf kan helpen bij het verwerken van ervaringen en bij het ordenen van gedachten. Schrijven is dus een hulpmiddel om vitaal te blijven.
Schrijven vanuit de belevingswereld
Lang was creatief schrijven de Assepoester van het leesonderwijs, maar daarin is een kentering gekomen. Steeds meer taalmethoden omarmen weer het creatieve schrijven. Maar vaak wordt creatief schrijven ingezet om fantasierijke oefeningen te doen. Een kind moet zich bijvoorbeeld verplaatsen in een fictief verhaal. Er wordt weinig gevraagd naar het eigen verhaal of geput uit eigen ervaringen. Het is effectiever om kinderen vanuit hun eigen belevingswereld te laten schrijven.
Het Spaanstalige meisje vond in het woord ‘regen’ een manier om zich te uiten. Omdat zij taal kon gebruiken om over zichzelf te schrijven, groeiden haar plezier en zelfvertrouwen in het gebruik ervan. Ze schreef het volgende gedicht:
De regen
Ik ben de regen
Ik ben de regen
Omdat ik veel huil
Ik ben vaak boos
Ik huil met blauwe tranen
Ik ben de regen
Ik hou niet van de zon
Altijd als ik huil
Zorgt hij voor de regenboog
Nu huil ik
Als je de eigen verhalen van kinderen een plek geeft in de klas, gebeurt er iets bijzonders. Je ziet hun zelfvertrouwen en gevoel van verbinding groeien. Dat maakt creatief schrijven zo waardevol: het is meer dan taalontwikkeling alleen. Als kinderen zich uitdrukken en trots zijn op wat ze schrijven, draagt dat bij aan hun weerbaarheid. Kinderen die vaak over zichzelf schrijven of vertellen, ontwikkelen een rijker verhaal over zichzelf.
Taal ontwikkelt het snelst als kinderen schrijven over wat hen écht bezighoudt
Tips om creatief te schrijven
Als je creatief gaat schrijven met kinderen, begin dan bij henzelf. Vraag naar hun ervaringen en verhalen en laat ze die gebruiken. Het schrijven van korte, niet rijmende, gedichten is daarbij een laagdrempelige vorm. Kinderen hoeven dan geen zinnen van hoofdletter tot punt te maken, geen interpunctie te gebruiken, waardoor ze minder ‘fout’ kunnen doen. Ook worden ze niet beperkt door rijmwoorden, maar zijn ze zelf de baas over hun woordgebruik.
Neem het thema ‘jouw ochtend.’ Vermijd de vraag ‘hoe was je ochtend?’ om het antwoord ‘goed, slecht, leuk of stom’ te voorkomen. Stel in plaats daarvan vragen vanuit zintuigen en verlangens. Wat heb jij deze ochtend gezien? Wat heb jij deze ochtend gehoord? Wat heb jij
geproefd?
Je kunt de vragen eerst klassikaal bespreken, zodat de kinderen elkaar met hun antwoorden kunnen inspireren.
Om van gesprek tot schrijven te komen, helpt het om de kinderen een aantal regels in te laten vullen. Laat ze bijvoorbeeld de volgende regels zelf verder invullen:
Ik zie…
ik hoor…
Ik proef …
Mijn droom is…
Ik wens…
Je kunt deze oefening met alle kinderen van groep 4 t/m 8 doen.
Als je dit vaker oefent, raken de kinderen vertrouwd met deze vorm. Dan kun je deze gedeeltelijk of helemaal loslaten. Laat de leerlingen bijvoorbeeld een woord uit een zelfgeschreven regel kiezen, om daarmee een nieuwe regel te maken.
‘Ik zie een boom’ zou dan dus opgevolgd kunnen worden door ‘een boom om in te spelen’. De regel die daar op volgt, kan het woord ‘spelen’ in zich hebben.
Je kunt ook vanuit verbeelding aan de slag gaan met creatief schrijven. Verbeelding is niet hetzelfde als fantasie. Het vindt zijn basis in eigen ervaringen. Laat de kinderen bijvoorbeeld vanuit een metafoor schrijven. Ze kiezen een zelfstandig naamwoord dat bij hen past en maken de volgende regels af:
Ik ben een [woord]
Omdat…
Ik zie…
Ik kan…
Ik wil…
De nadruk ligt op de betekenis en expressie, er is geen goed of fout.
Als dat lukt: complimenteer oprecht! Voor de geweldige regeltjes, de mooie vondsten, de bijzondere verhalen die je hoort, de moed om een wens uit te spreken, de interessante vraag die iemand stelt, het mooie woord dat iemand heeft gebruikt, de grappige regel. En vergeet niet in hun ogen te kijken, daarin zie je het kleine fonkeltje van plezier, vertrouwen en verbondenheid.
Literatuurlijst
- Chen, J., Zhang, X., Wei, Y. & Lin, D. (2020). Exploring the mechanism through which peer effects operate in preschool classrooms to influence language growth. Early Childhood Research Quarterly, 53, 1-10.
- Graham, S. & Harris, K. R. (2017). Reading and writing connections: How writing can build better readers (and vice versa). In K. Mokhtari (red.), Improving reading and reading engagement in the 21st century: International research and innovation (pp. 333-350). Springer Singapore.
- Imada, T., Zhang, Y., Cheour, M., Taulu, S., Ahonen, A. & Kuhl, P. K. (2006). Infant speech perception activates Broca’s area: A developmental magnetoencephalography study. Neuroreport, 17(10), 957-962.
- Maroney, D. I. (2020). The Imagine Project™: Using expressive writing to help children overcome stress and trauma. Pediatric Nursing, 46(6).
- McCabe, A. (2021). A functional linguistic perspective on developing language. Routledge.
- Ten Peze, A. A. (2024). Creative writing: Thinking beyond the standard text: Teaching high school students to write original texts.
