Profile

Dé basis voor het basisonderwijs

Sociaal-emotionele ontwikkeling
29/11/2022
Leestijd 3-4 minuten

Mijn aanpak: Leren leren

Op Kindcentrum Dierdonk in Helmond is ieder kind de uitdaging waard. Dit komt tot uiting in het werken met een schoolspecifieke leerlijn leren leren en in de kind-ontwikkelportfolio’s. Elk kind leert om (op) eigen (niveau) verantwoordelijkheid te nemen voor het leren.

Save the children

Het onderwijs op Kindcentrum Dierdonk was voorheen traditioneel ingericht in leerstofjaarklassen, met voorzieningen voor kinderen die meer begeleiding nodig hadden en voor kinderen die sneller door de stof heen gingen. Steeds duidelijker werd echter dat alle kinderen een eigen leerproces volgen en dat dat niet (alleen) van bovenaf geregisseerd kan worden. Ook wilde het team een bredere ontwikkeling van kinderen stimuleren dan (voornamelijk) de cognitieve. Onder invloed van artikelen van Machiel Karels (van Wij-leren, zoals ‘het leerstofjaarklassensysteem is failliet’) ging de school werk maken van meer mét de kinderen werken aan goed onderwijs vanuit een breed aanbod. Er kwamen kind-oudergesprekken in alle groepen en kinderen konden gaan werken aan zelfgekozen leerdoelen die zij uit leerdoeloverzichten kunnen halen. Dit zijn overzichten van alle opeenvolgende doelen op de leerlijnen voor rekenen en taal. Per periode houden de kinderen zelf bij wat zij al beheersen, waar ze zelf nog aan kunnen werken en waarbij zij instructie nodig hebben. Een voorbeeld van een leerdoeloverzicht staat achteraan dit artikel. Om dit te organiseren, is groepsdoorbrekend werken geïntroduceerd, waarbij aangesloten wordt bij specifieke leerbehoeften en de zone van naaste ontwikkeling.

Het kernteam eigenaarschap en talentontwikkeling
Niet alleen de kinderen worden bij hun eigen onderwijs betrokken. Ook het schoolteam wordt betrokken bij het vormgeven van de eigen schoolontwikkeling. Teamleden zijn op basis van kennis en affiniteit in kernteams ingedeeld, waar zij bepaalde onderwerpen doorontwikkelen. Er is een professionele kwaliteitscultuur ontstaan waarvoor de school inmiddels het predicaat excellent ontvangen heeft. Het kernteam ‘eigenaarschap en talentontwikkeling’ stelt zich ten doel om kinderen meer inzicht en inbreng te laten krijgen in hun eigen leerproces. Zij doen veel zelf en sparren op gezette tijden met iemand van buiten om blinde vlek-vorming tegen te gaan.

Kindgesprek aan de hand van de cirkel leren leren

De leerlijn leren leren
Na het inrichten van de gesprekken, leerdoeloverzichten en werkplekken, was het voor het kernteam vanzelfsprekend ook de te leren vaardigheden uit te werken en de term ‘eigenaarschap’ te concretiseren. Hierbij zijn twee uitgangspunten gebruikt:
1. De driedeling (van Gert Biesta) kwalificatie, socialisatie en personificatie die samen de brede ontwikkeling van kinderen aanduiden. Deze zijn ‘ik kan’, ‘ik doe’ en ‘ik ben’ gaan heten.
2. Antwoorden van alle teamleden op de vraag ‘Wat zit er in de rugzak van onze leerlingen als ze in groep 8 op het podium van de musical staan?’

Vanuit bestaande leerlijnen ‘leren leren’ (zoals van de CED-groep, uit het boek Leerlijnen voor het basisonderwijs) is met het team een schoolspecifieke leerlijn samengesteld. Dit resulteerde in:
• Ik kan: taakaanpak, zelfstandigheid en reflectie
• Ik ben: zelfvertrouwen en reflectie
• Ik doe: communiceren en samenwerkend leren

Alle vaardigheden zijn in kindtaal beschreven en per leerjaar uitgesplitst, uitgaande van een opbouw in ontwikkeling. Voorbeelden hiervan zijn, bij het onderdeel ‘zelfstandigheid’: ‘Ik kan zelf bedenken wat ik moet doen als ik even geen vraag kan stellen.’ En bij het onderdeel ‘reflecteren’: ‘Ik kan vertellen wat niet zo goed ging en hoe ik dat heb aangepakt.’ Deze laatste vaardigheid wordt gestimuleerd als de leerkracht bijvoorbeeld na een zelfstandig verwerkte rekenopgave met de leerling bespreekt hoe hij/zij bepaalde hoe de opdracht aangepakt moest worden en wat daarin succesvol was.

Een voorbeeld van de cirkel leren leren

De ontwikkelcirkel
De zes vaardigheden zijn als ontwikkelcirkel vormgegeven met waarderingsmogelijkheden voor de leerkracht en het kind (vanaf de bovenbouw): de vaardigheid wordt beheerst, de vaardigheid is in ontwikkeling, het kind staat aan de start van de vaardigheid. De school waardeert zonder (leeftijds)norm, het gaat immers om groei en ontwikkeling en niet om het absolute niveau. Na invulling spreken leerkracht en leerling met elkaar: is er iets specifieks nodig om verder te ontwikkelen?

Het kind-ontwikkelportfolio
De ontwikkelcirkel maakt deel uit van het bredere beeld van de ontwikkeling van het kind die in het kind-ontwikkelportfolio wordt getoond. Ook dit product is zelf ontwikkeld. De volgende stap is het digitaliseren van het portfolio.

De impact
Het kan nog beter, maar de bedoeling staat. Kinderen benoemen waar hun kwaliteiten en aandachtspunten liggen en er is aandacht voor hun brede ontwikkeling en eigenaarschap. Dit levert prachtige gesprekken en inzichten op. De missie komt volledig tot uiting: Iedereen is de uitdaging waard!

Adviezen
• Stel open vragen aan de kinderen en geef ze tijd om zelf na te denken. Vul niet zelf in. Als een leerling moeite heeft met het benoemen van wat hij/zij wil gaan leren kun je beter een vervolgafspraak maken dan dat je als leerkracht zelf opties gaat geven.
• Ga met het team op zoek naar momenten waarop je met de leerlingen kunt praten. Er zijn meer mogelijkheden dan je denkt.
• Blijf volharden in de uitwerking van je schoolspecifieke leerlijn en portfolio als bestaande instrumenten de lading niet (goed genoeg) dekken. Blijf trouw aan je visie.

Auteurs
• Leden van het kernteam eigenaarschap en talentontwikkeling: Pieter Vogels, Nicole Rouwette, Astrid Willems en Annelies Vlek. www.dierdonkschool.nl
• Adviseur Vol van Leren: Inge van de Ven. www.volvanleren.nl

Inge van de Ven

Pieter Vogels