Inloggen
Abonneren
Contact
Kinderboeken als sleutel voor burgerschap
Kinderboeken kun je goed inzetten bij burgerschapsonderwijs. Kinderen lezen over personages met waarden waarin ze zich herkennen of inleven. Zo bouwen ze via taal en verbeelding aan moreel en kritisch denken, vaardigheden die centraal staan in de nieuwe kerndoelen burgerschap.
foto: Vincent van den Hoogen
Op school leren leerlingen samenleven: samen praten, luisteren en besluiten nemen. Ook aan de hand van jeugd-literatuur. Laat kinderen één moment kiezen waarop een personage iets durfde, dacht of voelde wat zij herkennen of juist niet begrijpen. Bespreek samen: “Wat zou jij doen in zo’n situatie?” Zo oefenen leerlingen in oordelen uitstellen en hun mening verwoorden.
Een klassengesprek over een boek is een mini-democratie: ieder kind krijgt een stem, leert dat verschil van mening mag bestaan en dat er samen besluiten worden genomen. Organiseer ook eens een mini-debat over een dilemma uit het boek. Bijvoorbeeld: “Had het personage gelijk om…?”
Maatschappelijke betrokkenheid
Koppel kinderboeken eens aan daden in of rond de school. Verhalen nodigen kinderen uit om te voelen wat eerlijkheid en verantwoordelijkheid betekenen. Ze laten zien hoe één persoon het verschil kan maken en inspireren tot actie: van afval rapen op het schoolplein tot een inzamelingsactie voor dieren of mensen in nood.
Burgerschap als persoonsvorming
Maatschappelijke betrokkenheid krijgt pas betekenis als kinderen ontdekken wie ze zelf willen zijn. Kinderboeken helpen leerlingen hun identiteit te verkennen en zich in te leven in anderen. Door te praten en schrijven over wat hen raakt, ontwikkelen leerlingen een eigen waardenkompas. Dit is persoonsvorming in de praktijk en tegelijk de kern van burgerschap. Maak na elk boek een ‘waarde van de week’ (zoals moed of eerlijkheid) en geef die een plek op een waardenwand in de klas.
Gebruik verhalen om taal te verdiepen
In de nieuwe kerndoelen burgerschap speelt taal een sleutelrol: leerlingen leren redeneren, reflecteren en zich uitdrukken, precies wat jeugdliteratuur oefent. Gebruik verhalen als aanleiding om taal te verdiepen. Door te lezen, te praten en te schrijven over verhalen leren kinderen hoe ze woorden geven aan gevoelens, dilemma’s en ideeën.
Burgerschapswoorden in kinderboeken
Zoals Erna van Koeven en Anneke Smits in Rijke taal beschrijven, heeft leesbegrip ook een zachte kant: het is vooral pedagogisch, niet didactisch. Kies daarom boeken waarover je met elkaar kunt praten, boeken die raken en die ruimte laten voor emoties en waarden. Laat kinderen burgerschapswoorden noteren die belangrijk waren voor het personage in hun boek. Ze lichten die toe in één zin: “Ik kies het woord moed, omdat…” Bespreek ook wat die woorden voor hén betekenen. Zo verbindt leesonderwijs hoofd, hart en handen: van lezen naar begrijpen en van begrijpen naar bijdragen aan de wereld.
Download een lijst van dertig burgerschapswoorden (PDF) die je hierbij kunt gebruiken.
Boekentips
De niet zo eenzame tocht van Torre door Annekarijn Overduin is een heerlijk (voor-)leesboek. Gebruik het voor een klassengesprek, bijvoorbeeld over eenzaamheid of moed.
Moed, macht, eenzaamheid, behulpzaamheid
Overleven op drakeneiland door Lydia Rood laat je nadenken over hoe je kunt samenleven met andere kinderen, zonder volwassenen en regels.
Samenwerken, rechtvaardigheid, verantwoordelijkheid.
De zweetvoetenman van Annet Huizing staat vol met verhalen over rechtszaken over bijzondere situaties en vooral over hoe er tot een rechtspraak gekomen is.
Over recht en regels.
Palmen op de noordpool door Marc ter Horst gaat over klimaatverandering en dat het van alle tijden is. Maar de opwarming van nu is toch echt een ander verhaal.
Verantwoordelijkheid, duurzaamheid en initiatief.
Het lammetje dat een varken is van Pim Lammers en Milja Praagman gaat over jezelf mogen zijn en geaccepteerd en gezien worden zoals je bent.
Luisteren, kwetsbaarheid en zelfinzicht.
Bedtijdverhalen voor rebelse meisjes zijn inspirerende verhalen over vrouwen die allemaal op hun eigen rebelse manier de wereld hebben veranderd.
Erkenning, stem en vrijheid.
