Inloggen
Abonneren
Contact
“Zie meertaligheid als kans!”
Eveline Wouters werkt bij het lectoraat Meertaligheid en Onderwijs aan de Hogeschool Utrecht en is medeauteur van het rapport Meertalige leerlingen ondersteunen in het leesonderwijs. Met JSW spreekt ze over de rijkdom van meertaligheid. “We gaan er veel te snel vanuit dat meertalige leerlingen een taalachterstand hebben.”
Foto femke van den heuvel
Wat kunnen leerkrachten meenemen van jullie onderzoek naar leesbegrip en leesmotivatie onder meertalige leerlingen?
“Leerkrachten ervaren vaak dat meertalige leerlingen tekst tegenkomen die ze niet meteen begrijpen. Ze kunnen het wel technisch verklanken, maar hebben minder begrip en beleving van de tekst. Zie dit als een kans: meertalige leerlingen brengen niet alleen kennis mee vanuit het Nederlands, maar ook vanuit de thuistaal en de cultuur waarin zij zijn opgegroeid.
“Maak aanwezige kennis vanuit de thuistalen cultuur zichtbaar”
Eveline Wouters
We gaan er veel te snel vanuit dat meertalige leerlingen een taalachterstand hebben, terwijl we daarmee de mogelijk rijke ontwikkeling in andere talen buiten beschouwing laten. De kennis die wel aanwezig is in de thuistaal, blijft vaak onzichtbaar. Denk aan een jongen uit Iran die het Perzische woord voor ‘kolibrie’ kent. Hij wordt in de klas voorgelezen en ziet een illustratie van een kolibrie. Omdat hij de talige kennis in het Perzisch heeft, herkent hij de vogel als een kolibrie, terwijl zijn klasgenoten zich beperken tot ‘een vogel’. Laat je deze kennis onbenut, dan doe je geen recht aan wat een leerling al wél weet. Juist het activeren van bestaande kennis helpt leerlingen nieuwe informatie te begrijpen en verbanden te leggen.
Daarnaast is het goed als leerkrachten zich bewust zijn van de culturele bagage die leerlingen hebben. Als je werkt met een tekst over Koningsdag of zwemles, kan het zijn dat een leerling met een andere thuiscultuur niet alles begrijpt. Maar het kan ook dat een kind wél weet wat er besproken wordt, maar daar het Nederlandse woord nog niet voor heeft. Dan kun je als leerkracht die kennis functioneel inzetten en vragen ‘Hoe heet dit in jouw thuistaal?’ of de leerling de kans te geven een vertaalapp in te zetten. Om deze kennis vervolgens weer aan het Nederlands te koppelen.
“Leerlingen de kans geven hun thuistaal in te zetten kost nauwelijks extra tijd”
Je ziet in de praktijk het effect: stralende ogen, een betrokken houding en het gevoel dat ze mee kunnen doen. Als we zeggen ‘Op school praten we alleen Nederlands’, dan is het alsof een deel van het kind niet naar binnen mag. Bovendien zijn het in het hoofd van een meertalige leerling simpelweg niet twee gescheiden systemen.
Laten we niet vergeten dat er grote verschillen zijn in een klas en dat het voor álle leerlingen van belang is om ondersteuning aan te bieden, zodat ze met begrip en beleving kunnen lezen. Niet alleen voor meertalige leerlingen, maar even zo goed voor eentalige leerlingen.”
Je kunt lezen niet los zien van luisteren, spreken en schrijven…
“Dat klopt. Juist als je dit met elkaar verbindt, versterk je het. Dat kan zeker voor meertalige leerlingen extra veel voordelen opleveren. Zij hebben vaak ondersteuning nodig om de overgang te maken van dagelijkse taal, naar school- en vaktaalwoorden in het Nederlands. Als een leerling een tekst heeft gelezen en daarover praat, krijgt hij of zij de kans om actief te oefenen met nieuwe woorden, zinsstructuren en denkpatronen. De inhoud van de tekst vormt daarbij een waardevolle basis. Koppel je hier vervolgens een schrijfopdracht aan, dan verwerken leerlingen die kennis op een andere manier en wordt het begrip verder verdiept. Door lezen, luisteren, praten en schrijven met elkaar te verbinden, krijgen leerlingen de kans hun kennis uit te breiden, te versterken en toe te passen. Juist voor meertalige leerlingen is dit extra belangrijk.”
Al met al vereist het werken aan leesvaardigheid in een meertalige klas veel tijd en aandacht…
“Sommige leerkrachten hebben aanvankelijk twijfels, maar zodra ze meertaligheid gaan benutten, zien de meesten dat je met kleine aanpassingen veel kunt bereiken. Stel, je hebt een videofragment bekeken en je laat de leerlingen daarover in groepjes praten. Zet de leerlingen met dezelfde thuistaal dan bij elkaar. Vaak starten ze in het Nederlands, maar als hun woordenschat tekortschiet en ze meer kennis willen uitwisselen, gaan ze over in hun thuistaal. De leerling met de grootste Nederlandse taalvaardigheid kan tijdens de klassikale uitwisseling in het Nederlands teruggeven wat er is besproken. De andere leerlingen uit het groepje leren van deze terugkoppeling en horen de Nederlandse woorden die hen net nog ontbraken. Heb je geen leerlingen in de klas die dezelfde thuistaal spreken? Dan is het voldoende om te zeggen: ‘Je mag ook in je thuistaal denken. Wat weet jij hier al van?’
Een meertalige aanpak vraagt dat je leerlingen de kans geeft om hun thuistaal in te zetten. Dat hoeft nauwelijks extra tijd te kosten. Er gaat wél voorbereiding aan vooraf: je moet erover nadenken en de leerlingen duidelijk maken wat de opvattingen en de afspraken rond meertaligheid zijn.”
Moet er een methode komen voor meertalig leesonderwijs?
“Je hebt hiervoor geen methode nodig, wel een methodiek. Een krachtige manier om leesonderwijs in een meertalige klas vorm te geven, is door lezen met begrip te koppelen aan een breed, overkoepelend thema. Zo kun je boeken en teksten selecteren die inhoudelijk met elkaar verbonden zijn. Doordat ze langere tijd binnen één thema werken, krijgen meertalige leerlingen de kans om zich inhoud en taal stap voor stap eigen te maken. Informatie uit verschillende bronnen helpt om hun achtergrondkennis uit te breiden en te verdiepen. Tegelijkertijd komen nieuwe woorden en begrippen in uiteenlopende contexten terug, waardoor deze beter beklijven. De thuistaal kan dienen als brug om verbanden te leggen. Op die manier wordt lezen meer dan het begrijpen van losse teksten: het gaat om het steeds verder uitbreiden van je kennisbasis.
Maar laten we ook niet vergeten verder te kijken dan lesvoorbereidingen, instructies en ondersteuningsvormen. Enthousiasme ten aanzien van lezen telt ook enorm mee. De leerkracht is een rolmodel voor de leerlingen: als die zichtbaar plezier heeft in lezen, enthousiast praat over de eigen leeservaringen en veel voorleest, worden leerlingen nieuwsgierig. Daar kan de leerkracht weer op inhaken door goede kinderboeken aan te reiken. Een boek zal niet altijd meteen aanslaan, maar door te praten over de inhoud en over wat er in je hoofd gebeurt tijdens het lezen, zal een leerling ontdekken dat er altijd wel een serie, schrijver of genre is, die aanspreekt.
Maak ook gebruik van boeken in de thuistalen van leerlingen. Mogen lezen in je voorkeurstaal kan de intrinsieke motivatie om te lezen versterken. Juist voor leerlingen zonder de spreekwoordelijke boekenkast thuis en kinderen bij wie de leesontwikkeling niet vanzelf gaat, kan de leerkracht aanzet geven tot het maken van vele leeskilometers en leesplezier.”
Ondertussen is de weerstand rond meertaligheid in het onderwijs niet zomaar weg in politiek en samenleving. Welke kant gaat het op?
“In september 2025 publiceerde de Onderwijsraad het rapport Talige diversiteit benutten, waarin staat dat talige en culturele diversiteit de norm is en dat scholen hun leerlingen moeten voorbereiden op een meertalige samenleving. De inzet van thuistalen, zo staat beschreven in het rapport, gaat niet ten koste van de Nederlandse taal, maar helpt juist bij het leren ervan. De Onderwijsraad doet een beroep op schoolleiders en overheid om hierbij te investeren in de ondersteuning en professionalisering van leerkrachten. Een meertalige onderwijsaanpak komt niet alleen meertalige leerlingen ten goede, maar juist alle leerlingen. Dat besef is er elke dag meer!” ¶
