Profile

Dé basis voor het basisonderwijs

Interviews
14/01/2019
Leestijd 6-8 minuten
Geschreven door Ronald Buitelaar

‘Ik ben liever berucht dan beroemd’

Paul A. Kirschner is hoogleraar Onderwijspsychologie en universiteitshoogleraar aan de Open Universiteit. Hij is inmiddels 67, noemt zichzelf ‘een educational realist’ en rust nog allerminst op zijn lauweren. Via social media, blogs, interviews en lezingen voorziet hij de onderwijsgemeenschap van wetenschappelijke kennis over leren en stimuleert hij een kritische houding ten opzichte van wat hij ‘eduquacks’ noemt; educatieve kwakzalvers. Ik zocht hem op in Heerlen en trof een energieke, zorgvuldig formulerende wetenschapper met een twinkeling in zijn ogen. Het is Paul Kirschner ten voeten uit. Vol strijdlust voor beter onderwijs, maar met de relativerende wetenschap dat niet hij, maar de ontvanger bepaalt wat zij of hij doet met zijn adviezen: ‘You can lead a horse to water but the only water that ends in his stomach is what it drinks itself.’

Save the children

Wie ben je en wat beweegt je?
‘Ik ben geboren in New York City en werkte als docent op een middleschool. Ik gaf les in wiskunde en natuurwetenschappen aan groep 7 en 8 van de basisschool en de eerste en tweede klas van het voortgezet onderwijs. Helaas raakte ik al snel gefrustreerd, omdat ik het niet voor elkaar kreeg om, wat ik ook deed, álle leerlingen de stof te laten begrijpen. Na omzwervingen als kok en timmerman in Amsterdam en een verblijf in India kwam ik terug naar Amsterdam, waar ik onderwijspsychologie ging studeren. Ik wilde weten hoe mensen leren en hoe ik studiemateriaal kon ontwerpen dat het leren bevorderde. Daar zijn tal van technieken voor die ik wilde doorgronden. Na mijn studie werkte ik bij uitgeverij Wolters Noordhoff en aansluitend bij de Open Universiteit, met uitstapjes naar de universiteiten van Maastricht en Utrecht. Ik deed in de loop der jaren veel onderzoek naar de vraag hoe onderwijs doelmatiger, doeltreffender en bevredigender kan zijn voor leerkracht en docent. Ik publiceerde daarover meer dan driehonderdvijftig artikelen, heb binnenkort zo’n tien boeken op mijn naam staan en heb net met twee collega’s een boek geschreven voor leerkrachten in het primair onderwijs over vierentwintig kernartikelen uit de onderwijswetenschap. Dat alles maakt dat ik tamelijk uitgesproken ben over wat werkt en wat niet werkt, en dat valt niet bij iedereen in goede aarde. Daar heb ik overigens maling aan, want ik vertrek voor 100 procent uit de empirische wetenschap. Ik ben liever berucht dan beroemd.’

Paul Kirschner: 'Ik vind dat elke leerkracht academisch gevormd moet zijn.'

Je hebt vanuit die opvatting vast een scherp omlijnd beeld van goed onderwijs. Waar bestaat dat volgens jou uit?
‘Goed onderwijs leidt tot effectief, efficiënt en bevredigend leren en lesgeven. Het moet effectief zijn in de zin dat leerlingen niet alleen kennis krijgen aangereikt, maar die kennis ook leren toepassen in nieuwe situaties; zogenoemd dieper leren. Daarnaast moet onderwijs efficiënt zijn. Ontdekkend leren neemt te veel kostbare onderwijstijd in beslag en leidt vaak niet tot echt leren. Als een leerkracht iets uitlegt, kost het minder moeite en wordt het brein minder belast. Dat schept ruimte om tot dieper leren te komen. Verbanden zien, nieuwe kennis ontwikkelen. Zoiets schept een gevoel van bevrediging: bij de leerling en de leerkracht. Het leren lukt! Onderwijs moet dus ook bevredigend zijn. Het maakt niet uit of het om vmbo of vwo gaat. Er moet altijd een gevoel van voldoening zijn. We kunnen dat bereiken door het leerproces in behapbare brokken op te delen en te oefenen tot het lukt. Voetballers als Cristiano Ronaldo en Lionel Messi krullen een bal ook niet na één keer oefenen langs een muur. Succes motiveert om door te gaan. Motivatie alleen leidt niet tot succes. Het is niet wederkerig.’


Wat vraagt dat van een leerkracht?

‘Ik vind dat elke leerkracht academisch gevormd moet zijn. Wat niet betekent dat het allemaal onderzoekers moeten worden. Artsen doen ook niet allemaal onderzoek. Ik wil dat leerkrachten hun vak verstaan en dat kan alleen als ze zowel diepe, conceptuele kennis en kunde hebben van zowel pedagogiek en didactiek als van het domein waarin ze lesgeven. Ik begrijp niet waarom daar zo moeilijk over gedaan wordt. Als ik een ernstige kwaal heb en moet kiezen tussen een empathische arts die een kneus in zijn vakgebied is en een botterik van een arts die zijn vak verstaat, dan weet ik wel welke arts ik kies.’

'Het kennisniveau is te laag en wat pabostudenten leren, is vaak niet gebaseerd op wetenschap.'

Dus ook de opleidingen op de schop?
‘Laat ik voorzichtig formuleren. Op basis van wat ik gezien heb, zijn lerarenopleidingen voor flinke verbetering vatbaar. Als ik meer fouten vind in een rapportage over mijn kinderen dan mijn kinderen maken in hun proefwerk dan weet ik hoe laat het is. Ook vind ik het onacceptabel dat een leerkracht die mijn kind Nederlands moet leren zelf spreekt van “Doe ‘s je tafel opruimen en loop ‘s naar onder”. Maar wat wil je als pabostudenten drie herkansingen voor de rekentoets en taaltoets krijgen en daarmee zelf onder of net op het niveau van groep 8 rekenen? Het kennisniveau is te laag en wat ze leren, is vaak niet gebaseerd op wetenschap. We hebben bijvoorbeeld recent onderzoek gedaan naar lesmethodes bij de pabo’s en universitaire lerarenopleidingen en daaruit bleek dat de meest effectieve strategieën, gefaseerd leren (spaced practice) en actief ophalen van kennis (retrieval practice), maar mondjesmaat in de leerboeken en syllabi voorkomt als ze überhaupt al aan de orde komen. Leerstijlen en meervoudige intelligentie staan wel overal op het programma.’


Heb je in dat licht tips en handvatten voor leerkrachten die zich willen verdiepen in onderwijsonderzoek?

‘Ik probeer mijn inzichten te verspreiden via Twitter en columns in vakbladen en antwoorden te geven op vragen van leerkrachten, en probeer op die manier een vertaalslag te maken van wetenschap naar onderwijs. Daarnaast eis ik van mijn promovendi dat ze van hun wetenschappelijke artikelen ook een Nederlandse versie maken die gepubliceerd kan worden in onderwijsvakbladen. Uit het buitenland ken ik een mooi voorbeeld van een website waar dergelijke kennis verzameld wordt. Op www.learningscientists.org staat een schat aan informatie over bijvoorbeeld gefaseerd leren en actief ophalen van voorkennis en hoe je dat in je klas inzet. In Nederland kennen we geen online plek waar dergelijke inzichten verzameld worden. Hier zijn het vooral personen die actief kennis verspreiden, mensen als Marcel Schmeier, Pedro De Bruyckere en Jeroen Janssen. Wellicht dat Kennisnet of het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek werk kan maken van een evidence-informed website en een doorzoekbare database. Ik heb wel een suggestie voor de url: www.www.nl, wat werkt en waarom.’

'Ik probeer leerkrachten kritisch te laten denken over wat er geroepen wordt door goeroes.'

Wat zeg je eigenlijk tegen voorstanders van ontwikkelingsgericht werken en gepersonaliseerd onderwijs?
‘Ik weet dat het niet helpt, maar ze zouden zich eerst eens moeten verdiepen in de wetenschap. Een anti-vaxxer overtuig ik ook niet met feiten. En onderwijsgoeroes of eduquacks, zoals Ken Robinson en Sugata Mitra, ga ik ook niet overtuigen. Ik noem dat ‘het expertise generalisation syndrome’. Het idee dat iemand die op een terrein deskundig is ook deskundig is op andere terreinen. Neem Bill en Melinda Gates of Mark Zuckerberg en dichterbij huis Maurice de Hond. Ik ga niet eens met ze in gesprek en zij niet met mij over hun deskundigheid. Wat ik probeer is leerkrachten kritisch te laten denken over wat er geroepen wordt door deze en andere goeroes. Ik laat een tegengeluid horen dat gebaseerd is op wetenschap en doe dat op een manier die leerkrachten hopelijk begrijpen en kunnen gebruiken, Ik verwijt mijn vakbroeders en -zusters dat ze dat veel te weinig doen. Een meerderheid wil het niet, kan het niet, vindt het onder het eigen niveau of zegt geen tijd te hebben. Ik zeg: dan maak je maar tijd.’


Wat zou je leerkrachten vóóral mee willen geven?

‘Wees kritisch, vergaar kennis en pas het toe zodat je onderwijs effectief, efficiënt en bevredigend is. Zorg dat je net als een kok optimaal met je ‘gereedschappen, technieken en ingrediënten’ uit de voeten kunt om goed onderwijs te kunnen verzorgen. En belangrijk, gebruik niet je gezonde verstand, maar je geïnformeerde verstand. Soms klinken zaken plausibel, maar kun je op je klompen aanvoelen dat er iets niet klopt. Neem multitasken. Het. Kan. Niet. Probeer het maar. Voer maar eens een gesprek en lees gelijk je mail. Zeker weten dat je je gesprekspartner vraagt om de boodschap nog eens te herhalen. Wie toch nog aankomt met “Maar ik heb een kind in de klas dat” overtuig ik ook niet. Mensen die dat zeggen zien een anekdote als bewijs en twee anekdotes als data. Trap er niet in. Informeer je en maak gebruik van die kennis.’


Je bent echt begaan met leerkrachten, hè. Spreekt daar de leerkracht die ooit zelf vastliep en ging studeren om oplossingen te vinden?

‘Mijn drive om de wetenschap in te gaan, gaat samen met mijn drive om niet alleen met mijn vakgenoten te communiceren, maar juist ook met leerkrachten, lerarenopleiders, schoolbestuurders, politici en uiteraard ouders. Ik ben voortdurend bezig met de vraag hoe ik hen deelgenoot kan maken van wetenschappelijke inzichten waardoor kinderen beter leren. Ik ben nu 67, maar maak me nog er steeds boos over dat aanwezige kennis onvoldoende gedeeld en zelfs genegeerd wordt. Vandaar dat ik me drie slagen in de rondte schrijf en spreek. Ik vind het belangrijk dat leerkrachten een academischer denk- en werkniveau krijgen, omdat ze met onze kinderen en kleinkinderen werken. Het is hun toekomst waarover we het hier hebben.’

Meer Informatie over Paul Kirschner

• Mijn idee voor onderwijs – Lezing in De Balie – 29 oktober 2018: https://vimeo.com/297744334
• Blogcollectief onderzoek onderwijs: https://onderzoekonderwijs.net/author/paulkkirschner