Inloggen
Abonneren
Contact
Van werkdruk naar werkgeluk
Het is een uitdaging voor veel leerkrachten: werkdruk. Toetsen, speciale schoolprojecten, nieuwe leerlijnen, zorgtaken, oudercontacten en een grote dosis administratie passen soms moeilijk in een werkweek. Zeker als daarbij nog sociale bevlogenheid en perfectionisme komen. Angela Kouwenhoven, trainer en coach van onderwijscoachingsbureau 2Be-Have, geeft haar visie op werkdruk en werkgeluk.
“Creëer meer overzicht en krijg er energie voor terug!”
Hoe verliep jouw route van werkdruk naar werkplezier?
“Toen ik klaar was met de pabo, was er een leerkrachtenoverschot. Daarom werkte ik de eerste jaren als invaller op bijna twintig uiteenlopende scholen en in alle groepen. Turbulente jaren: wisselende collega’s, telkens nieuwe gezichten, soms een gedetailleerd draaiboek, soms alleen ‘veel succes vandaag’. Nadat ik een vaste groep kreeg, keerde de rust terug.”
En met de rust kwam het plezier terug?
“Het plezier is nooit weggeweest, maar hoge werkdruk kost energie, staat creativiteit in de weg en belemmert het vermogen om je onderwijs anders te organiseren. Veel leerkrachten lopen daarom vast en branden op. De stabiliteit van een vaste groep gaf mij ruimte om mijn eigen lessen over timemanagement, organiseren en omgaan met werkdruk toe te passen in de praktijk en te verwerken in mijn boek Van werkdruk naar werkplezier in het Onderwijs.”
Kijk je als coach eerst naar obstakels of richt je je op wat het vak mooi maakt?
“We blussen eerst de grootste brand, zodat er weer ruimte komt voor positiviteit. Samen brengen we het grootste probleem in kaart. Dat is niet in één dag opgelost, maar als een leerkracht ervaart dat hij of zij het werk zelf kan vormgeven en ziet waar hij of zij wel en geen invloed op heeft, komt er energie vrij om obstakels uit de weg te ruimen en weer te genieten van de schoonheid van het vak. Voor leerkrachten zit dat hem zelden in de perfecte uitleg van rekensommen, maar in iets betekenen voor leerlingen. Veiligheid bieden, een plek creëren waar kinderen van zichzelf leren houden. Als dat voor de leerkracht uit zicht raakt, doet dat pijn en trekken ze aan de bel.”
Waar lopen leerkrachten tegenaan?
“Heb je even?” Angela lacht. “Leerkrachten hebben vaak het gevoel dat ze niet gezien worden. Het schoolteam maakt bijvoorbeeld een voor hen ingrijpend besluit tijdens een vergadering waar ze zelf niet bij zijn. Heel pijnlijk, maar wat is jouw rol: had je vooraf kunnen vragen wat er zou worden besproken en besloten, om vervolgens alvast jouw wensen kenbaar te maken?
Maar het grootste struikelblok is een gebrek aan overzicht. Leerkrachten worden overvallen door commissies, leerlingenzorg, oudercontacten, Social Schools, knutselopdrachten, uitstapjes, portfolio’s, rekentrajecten…”
Moeten leerkrachten niet gewoon accepteren dat het beroep veelzijdig is?
“Het vak bestaat uit de prachtige interactie met kinderen aan de ene kant en een grote hoop taken waar ze geen grip op krijgen aan de andere kant. Opleidingen en stagescholen bereiden leerkrachten hierop onvoldoende voor. Zodra ze volledige zeggenschap hebben over een klas, worden ze overweldigd door alles wat plotseling op hun bord ligt. Dan is bijvoorbeeld een zorgbespreking niet goed voorbereid. Ik moet de eerste leerkracht nog tegenkomen die na schooltijd rustig alle groepsplannen doorneemt ter voorbereiding.”
Want als je handelingsplannen op het laatste moment erbij pakt, verhoogt dat de stress?
“Het kost meer tijd en gaat ten koste van de zorgvuldigheid. En vergeet niet: daarna moet je misschien lessen aanpassen, ouders betrekken voor onderzoek, materiaal wijzigen, collega’s infor-
meren, conclusies vastleggen en evaluaties plannen. Als je dat allemaal goed organiseert, creëer je vele kleine momenten die je kunt vieren als successen op weg naar het grote doel: meer werkplezier.”
“Als je het werk zelf vormgeeft, komt er energie vrij en kun je weer genieten van het vak”
En dan tref je een leerkracht met een hart van goud en feilloze didactiek, maar met een aangeboren talent voor chaos…
“Niemand is ‘nu eenmaal’ een chaoot, pleaser of noem maar een etiket. Iedereen moet een eigen weg vinden: niet met een standaardmethode, maar met wat op dat moment werkt.”
Ilona Temminck groep 3/4, IKC ‘t Nokkenwiel in Alblasserdam
“Door het invullen van een jaarplanning kreeg ik weer grip op mijn werk”
Ilona Temminck groep 3/4, IKC ‘t Nokkenwiel in Alblasserdam
Als leerkracht van groep 3/4 had ik op een gegeven moment het gevoel dat ik de boel niet helemaal onder controle had. Dat gaf een gevoel van hulpeloosheid. Ik had het idee dat ik non-stop met school bezig was. Dat het mijn leven beheerste. Tot ik ging focussen op de zaken waarop ik wél invloed had. Ik leerde de situatie in perspectief te plaatsen en te kijken naar wat ik kon doen om het onderwijs en mijn werk als leerkracht weer beter en leuker te maken.
Ik pakte de jaarplanning erbij en aan de hand daarvan ging ik heel gedetailleerd mijn agenda invullen. Zo kreeg ik weer grip op het werk. Want dat had ik absoluut niet, ook al leek het voor de buitenwereld dat ik alles onder controle had. Nu laat ik een eerlijk beeld zien: als collega’s mij iets vragen, kijk ik eerst naar mijn planning voordat ik ‘ja’ zeg. Of ‘nee’ natuurlijk, dat is nog steeds een leerpunt, maar ik ben goed op weg. Als het niet lukt om ‘nee’ te zeggen, dan is het nu tenminste een ‘ja, maar’.
Voor dat eerlijke beeld moest ik ook terug naar mezelf. Het is weer helder wat mijn kernwaarden zijn: wat écht telt voor mij, waar mijn kracht zit. Ik heb leren omgaan met mijn innerlijke saboteurs, kan assertief communiceren met collega’s en oefen met prioriteren. Ik heb nu veel meer ruimte om de leerlingen het beste van mezelf te geven, met energie, plezier en voldoening.”
Lola Brandwijk groep 4, OBS De Piramide in Ridderkerk
“Een betere planning komt mijn onderwijs ontzettend ten goede”
Lola Brandwijk groep 4, OBS De Piramide in Ridderkerk
“Werkplezier had ik zeker, maar het gebrek aan organisatie brak me vaak op: ik merkte pas tien minuten voor tijd dat we een vergadering hadden, moest vaak alles uit mijn handen laten vallen, omdat er weer iets op mijn pad kwam waarop ik totaal niet was voorbereid.
Toen ging ik de zaken niet meer van week tot week inplannen, maar van vakantie tot vakantie. Dat kostte een middag, maar de gevolgen merkte ik week na week. Het is een wereld van verschil, niet alleen professioneel, maar ook privé. Want als je ’s avonds nog een ouderavond voorbereidt voor de dag erna, schiet het sporten erbij in.
Om ervoor te zorgen dat die twee gebieden niet door elkaar heen lopen, heb ik voor privézaken een centrale to-do-lijst. Als ik die afwerk, mag dat niet overlappen met de agenda voor school.
Ik heb nu een systeem ontwikkeld dat werkt voor mij. Ik zal altijd wel een beetje een rommelkont blijven, maar ik leef niet meer in chaos. Er zal nog weleens wat rondslingeren, maar dat stapeltje papieren in de hoek verplaats ik nu niet langer, nee, dat ruim ik echt op. Het komt mijn onderwijs echt ten goede: als ik weet dat er op een gegeven moment veel vergaderingen op de planning staan en ik daarom niet kan nakijken
’s middags, dan ga naar spelvormen, zodat ik dan stof kan herhalen zonder werk achteraf. En dat is alleen maar leuk en goed voor de variatie.”
