Inloggen
Abonneren
Contact
Bouwen aan blijvend begrip met kennismuren
Steeds meer leerkrachten ontdekken de kracht van kennismuren: een visueel instrument dat kennisopbouw gedurende een thema of lessenserie zichtbaar maakt in de klas. Hoe zet je een kennismuur effectief in voor een kennisrijk thema om nooit te vergeten?
Foto’s Vincent van den Hoogen
De groep van juf Anna is druk met het thema De levende aarde. “Kijk, die vogel eet van dezelfde boom als die aap!’ roept Sophie enthousiast tijdens een filmpje. Juf Anna legt uit hoe beide dieren bijdragen aan de verspreiding van zaden van de boom. Als de bel gaat, wist Anna het bord en verdwijnt het regenwoud.
Twee weken later vraagt ze de klas: “Weten jullie nog waarom planten en dieren elkaar zo nodig hebben?”
Vragende gezichten kijken haar aan. Het filmpje herinneren de kinderen zich nog wel, maar de verbinding? Die zien de meeste leerlingen niet.
Onzichtbare verbindingen zichtbaar maken
Voor leerlingen is het niet altijd logisch dat een les deel uitmaakt van een groter geheel (William, 2013). Als leerkracht zie je ‘het grotere plaatje’. Het voelt logisch hoe de kennis tussen lessen en leerjaren met elkaar samenhangt en opbouwt. Voor leerlingen duurt het echter langer voordat ze de verbanden tussen verschillende kenniselementen en concepten zien. Een les en een paar oefeningen zijn niet genoeg om hierin verschil te maken (Buchin & Mulligan, 2025).
Een kennismuur maakt de structuur en verbindingen in een thema zichtbaar
Verbinding, structuur en samenhang tussen kennis moeten geregeld terugkomen in verschillende samenhangende leeractiviteiten over een lange periode (Kim e.a., 2023). Leerlingen ontwikkelen hierdoor steeds rijkere kennisstructuren. Als steeds meer haken op een kapstok zorgt dat ervoor dat nieuwe informatie steeds beter blijft hangen. Hoe meer aanknopingspunten leerlingen hebben, hoe complexere teksten en kennis ze kunnen begrijpen (Hirsch, 2016). Zo wordt een thema voor leerlingen niet alleen begrijpelijk, maar ook boeiend en relevant.
Kennismuur voor langzame kennisopbouw
Een natuurlijke manier om overzicht te krijgen van verbindingen en samenhang tussen informatie, is door deze visueel weer te geven op een groot oppervlak, zoals een planbord of landkaart. Een visueel oppervlak helpt ons om met meer informatie tegelijk te werken, zonder ons werkgeheugen te overbelasten (Caviglioli & Goodwin, 2021).
Een praktische toepassing van dit visuele principe in kennisrijke thema’s is de kennismuur. Anders dan een instructiebord dat elke les verandert, vul je een kennismuur langzaam door verbindingen en samenhang tussen kernbegrippen zichtbaar te maken. Het functioneert als een collectieve conceptmap waarin de belangrijkste kennis wordt verbonden met eerder geleerde concepten (Koks, 2023).
In zes stappen van les naar kennismuur
“Eerst plakte ik alle informatie na schooltijd op de kennismuur,” vertelt Mark, leerkracht van groep 6. “Maar ik merkte dat de leerlingen er nauwelijks naar keken. Nu bouwen we de muur samen op tijdens elke kennisles. Het verschil is groot: de kinderen voelen zich veel meer eigenaar van de kennismuur!”
Visuele materialen op een muur die geen directe relatie hebben met de lesinhoud, kunnen leerlingen structureel afleiden en het leren belemmeren (Godwin e.a., 2022). Pas als visuele materialen doelgericht worden verbonden met de lesinhoud, kan dit het leren versterken (Godwin & Kaur, 2021).
De kracht van een kennismuur zit niet in de muur zelf, maar in hoe leerkracht en leerlingen ermee samenwerken tijdens de les. De rol van de leerkracht hierin is doorslaggevend (Hoof, 2023). Door leerlingen steeds actief te betrekken bij het plaatsen van nieuwe kennis en het leggen van verbanden, wordt de kennismuur een gezamenlijk leerinstrument.
De kracht van een kennismuur zit in de samenwerking tussen leerkracht en leerlingen
Een effectieve kennismuur is veel meer dan een verzameling feitjes of decoratie om een thema ‘op te leuken’. Door een kennismuur interactief in te zetten, creëer je een visueel anker dat leerlingen helpt om kennis van weken geleden terug te vinden. Het is een makkelijke manier om voorkennis toegankelijk te houden voor alle leerlingen en hen elke les opnieuw uit te dagen actief nieuwe verbindingen te leggen tussen de kennis van gisteren en vandaag.
Leg de eerste keer de lat niet te hoog voor jezelf en richt je vooral op de interactie van leerlingen met de kennis op de muur. Zo ontstaat er langzaam een prachtig extern geheugen waaraan elke leerling zijn kennissteentje heeft bijgedragen!
Start je eigen kennismuur
Klaar voor je eigen kennismuur? Met deze tips maak je een vliegende start:
● Zorg voor voldoende ruimte op een wand achter in de klas en gebruik duurzaam materiaal, bijvoorbeeld magnetische borden.
● Zorg voor goede gereedschappen: stiften, schoonmaakmiddelen
en onderhoudsartikelen zijn essentieel.
● Denk goed na over het doel en de functie van de kennismuur. Selecteer de belangrijkste kennisdoelen van een thema en bouw de kennis langzaam op rondom de kernconcepten. Dingen die niet bij de kennisdoelen horen, komen niet op je kennismuur.
● Zorg voor als team voor een gemeenschappelijke kennisbasis binnen de school. Dit voorkomt dat er verschillende ideeën en verkeerde aannames de school binnenkomen. Leerlingen zijn gebaat bij een gemeenschappelijke kennisbasis in elke klas.
● Organiseer tijd voor training, oefening en begeleiding. Oefen vooral met de zes stappen op de pagina hiernaast en het organiseren van inbreng en interactiviteit met de leerlingen.
● Gun jezelf de tijd om te leren en fouten te maken. Na het vaststellen van de gemeenschappelijke kennisbasis ga je experimenteren met de kennismuur. Juist dit proces levert verrassende resultaten op, waarop je bij het volgende thema kunt voortbouwen.
● Maak de muur samen met je klas: de kinderen leveren actief input en verwerken de kennis in een aantekenschrift. Niets komt op de kennismuur zonder interactie met je klas.
● Ontwerp en verbeter samen met je leerteam. Zorg dat je elke week tijd hebt om het over het ontwerp van het thema en de opbouw van je kennismuur te hebben.
● Inspireer je collega’s door foto’s te delen en ervaringen uit te wisselen over hoe je bepaalde concepten het beste kunt visualiseren.
● Maak elke week een rondje langs de kennismuren van je collega’s, ook bij veel hogere of lagere leerjaren. Het professionele gesprek maakt dat je van elkaar leert en elkaar inspireert.
● Organiseer een afronding van een thema. Laat leerlingen hun ouders meenemen langs een kennismuur en zelf het verhaal vertellen dat zij geleerd hebben. Dat is nog eens ouderbetrokkenheid 2.0!
Stapsgewijze aanpak om de kennismuur te verbinden met een kennisles
Stap 1 – Herhalen en voorkennis activeren
Herhaal via de kennismuur de relevante kennis die tot nu toe is behandeld in het thema. Activeer met de voorkennis die nodig is om de nieuwe kennis in deze les te kunnen leren.
Stap 2 – Kennis opbouwen in een instructie
Bied nieuwe kennis aan via expliciete instructie en bouw stapsgewijs voort op de geactiveerde voorkennis. Gebruik elementen van het kennisbord voor herhaling en verduidelijking in je instructie. Laat leerlingen de kennis verwerken tijdens een begeleide inoefening. De kennismuur speelt geen grote rol in deze stap, de focus ligt op de instructie en verwerking.
Stap 3 – Kennis gezamenlijk plaatsen op de kennismuur
Plaats samen met de leerlingen de kernbegrippen op de kennismuur. Vertel hardop waar en waarom je de kennis ophangt. Laat de leerlingen meedenken over hoe deze kennis zich verhoudt tot andere kenniselementen op de kennismuur.
Stap 4 – Kennis verbinden met andere elementen
Verbind de nieuwe kennis met andere kenniselementen. Geef expliciet uitleg over welke verbindingen worden gemaakt en waarom. Maak deze verbindingen visueel. Laat leerlingen actief meedenken en suggesties doen voor aanvullende verbindingen.
Stap 5 – Samenhang en structuur aanbrengen
Gebruik een structuur om de samenhang tussen de kennis te verduidelijken, zoals een hiërarchie, volgorde, oorzaak en gevolg of overeenkomsten en verschillen. Bij voorkeur is deze structuur al aan bod gekomen in je les.
Stap 6 – Kennis uitbreiden en verdiepen
Als er ruimte en tijd is, kan de aangeboden kennis in opdrachten worden uitgebreid en verdiept. Laat leerlingen aanvullende verbindingen maken met kennis binnen het huidige thema op de kennismuur of zelfs eerdere thema’s.
Mediatips
Op de socialmediapagina van het NKC staan veel voorbeelden van kennismuren:
Gerelateerde artikelen in JSW:
Literatuurlijst
- Buchin, Z. L., & Mulligan, N. W. (2025). Prior knowledge and new learning: An experimental study of domain-specific knowledge. Journal of Experimental Psychology: Applied, 31(2), 84–98. https://doi.org/10.1037/xap0000520
Caviglioli, O., & Goodwin, D. (2021). ORGANISE IDEAS: Thinking by hand, extending the mind. Woodbridge: John Catt Educational. - Hirsch, E. D. (2016). Why knowledge matters: Rescuing our children from failed educational theories. Cambridge, MA: Harvard Education Press.
Hoof, T. (2024). Kennis organiseren: Wat, waarom en hoe? In De leraar: Vakmanschap in onderwijs (pp. 43–48). Huizen: Pica. - Godwin, K. E., & Kaur, F. (2021). The Decorated Learning Environment: Simply Noise or an Opportunity for Incidental Learning? 43(43). https://escholarship.org/uc/item/7h57r7r8
Godwin, K. E., Leroux, A. J., Seltman, H., Scupelli, P., & Fisher, A. V. (2022). Effect of Repeated Exposure to the Visual Environment on Young Children’s Attention. Cognitive Science, 46(2), e13093. https://doi.org/10.1111/cogs.13093 - Kim, J. S., Burkhauser, M. A., Relyea, J. E., Gilbert, J. B., Scherer, E., Fitzgerald, J., Mosher, D., & McIntyre, J. (2023). A longitudinal randomized trial of a sustained content literacy intervention from first to second grade: Transfer effects on students’ reading comprehension. Journal of Educational Psychology, 115(1), Article 1.
- Koks, A. (2023). De kracht van kennismuren. Didactief Online. https://didactiefonline.nl/blog/blonz/kracht-van-kennismuren
- Wiliam, D. (2013). Redesigning Schooling. 3. Principled Curriculum Design. London: SSAT (The Schools Network).
