Profile

Dé basis voor het basisonderwijs

Taal
22/02/2024
Leestijd 3-4 minuten
Geschreven door Marieke Baselmans

Kern(doel) van lezen

Een belangrijke vraag bij de nieuwe kerndoelen voor onder andere het leergebied Nederlands is: ‘Wat hebben leerlingen nodig om deel te nemen aan de samenleving?’

Save the children

De huidige kerndoelen zijn afkomstig uit 2006 en de maatschappij is sindsdien behoorlijk veranderd. Dit vraagt dan ook om een actualisatie van het onderwijs. Daarnaast zijn de bestaande kerndoelen te globaal geformuleerd en bieden ze leerkrachten te weinig houvast. Daarom is aanscherping noodzakelijk.

De geactualiseerde kerndoelen geven naast een heldere richting ook meer samenhang tussen het taalonderwijs en de andere leergebieden

Conceptkerndoelen
Het afgelopen jaar werkten teams van leerkrachten, vak- en curriculumexperts aan actuele en concrete conceptkerndoelen voor Nederlands, rekenen en wiskunde. Hierin staat wat leerlingen moeten kennen en kunnen. Ook zijn er door hen, en dat is nieuw, beheersings- en ervaringsdoelen geformuleerd. Daarin staat bijvoorbeeld dat leerlingen ervaren dat lezen heel nuttig is in het dagelijks leven. Of dat het lezen van een boek ontspannend én motiverend kan zijn. Zoals dit ook zo mooi verwoord is door Koos Meinders in het boek Een zee van papier, uitgegeven door Ploegsma: ‘Otis hoef je nooit te zoeken, hij zit waar hij altijd zit, op pagina 137, verdwaald in een boek, opgetakeld uit de verhalenput voor zijn huis.’ Niet alleen de tekst is zo mooi dat je jezelf in de goed geformuleerde zinnen kunt verliezen. Ook de illustraties, gemaakt van bladzijden uit boeken, zijn kunststukken op zich, die het sprookjesachtige verhaal omlijsten.

Samenhang
De geactualiseerde kerndoelen geven naast een heldere richting ook meer samenhang tussen het taalonderwijs en de andere leergebieden. In plaats van een verzameling van kennis en vaardigheden aan te bieden, ontstaat er een samenhangend en betekenisvol aanbod. De inzet van rijke, thematische teksten zijn hierbij onmisbaar. Staat het thema ‘Vervoer’ centraal in je lessen wereldoriëntatie? Dan is het zinvol om je leerlingen te laten lezen in een leesboek over bijvoorbeeld auto’s. Dit kan een verhalend informatieboek zijn of een boek op AVI-niveau passend bij je groep, zoals het boek Het geheim van de grote race, geschreven door Simone Arts en uitgegeven door Leopold. Terwijl je leerlingen opgaan in een spannend raceauto-avontuur, leren ze allerlei woorden over auto’s en de Formule 1. Zo zullen ze woorden als circuit, tribune of concurrentie, die ze in het boek tegenkomen, eerder herkennen als ze dit woord in een andere context tegenkomen. Bovendien geeft het verhaal ook nog een mooie boodschap mee: zowel jongens als meisjes kunnen worden wat ze willen in deze maatschappij. Ook coureur van de Formule 1.

Onderwijsveld
Anders dan in 2006 worden nu tegelijkertijd de kerndoelen voor eind primair onderwijs en voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs geformuleerd. Hierdoor ontstaat eenheid in taal en begrippen. Zo wordt de overgang van groep 8 naar voortgezet onderwijs versoepeld. Ook zal dan het leesonderwijs een meer doorgaande lijn krijgen.
Deze maand gaat een nieuwe fase van start, waarbij de conceptkerndoelen in de onderwijspraktijk uitgeprobeerd worden. SLO werkt hiervoor samen met scholen in het hele land die de doelen kritisch bekijken, uitproberen en toetsen of ze bruikbaar zijn in de praktijk.
Vervolgens start het ministerie van OCW in het voorjaar het wetgevingstraject en worden de kerndoelen in 2025 definitief vastgesteld.

Implementatie
Parallel aan het wetgevingstraject gaat SLO in april 2024 met scholen in gesprek over de vraag wat zij nodig hebben om de kerndoelen op een goede manier te kunnen implementeren.
Wat betreft lezen is dat als eerste een uitnodigende en actuele schoolbibliotheek. Met daarin een collectie boeken waar alle kinderen zich in herkennen en tegelijkertijd leren hoe anderen leven en denken. Met rijke teksten die het taalgevoel stimuleren, kennis verrijken en de sociale cohesie bevorderen. Een mooi voorbeeld van een boek met een dergelijke rijke tekst is het boek Het zeemeisje van Jowi Schmitz. Hoofdpersoon Miki woont sinds kort met haar vader in Amsterdam. Haar vader én moeder zijn vooral druk bezig met hun eigen leven en hebben weinig aandacht voor hun dochter. Miki hoort ‘s nachts geritsel en geschuifel op het dak, ze gaat op onderzoek uit en ontmoet een dame: Chris. Chris woont met haar hond Bux hier al jarenlang. De vrouw ziet steeds slechter en dreigt blind te worden. Ze heeft nog wel een belangrijke wens. Ze wil graag nog Felix in Schotland bezoeken om hem haar zelfgeschreven verhaal te geven. Miki besluit om haar te helpen. En overwint hierdoor ook haar eigen verlegenheid ten opzichte van een vriend.

Zo kunnen boeken je leerlingen voorbereiden op hun deelname aan de maatschappij op kennis en sociaal gebied.

2 Leestips

Floor Tinga, Een koning met klauwen (Delubas, 2023)
Aziz is dol op lezen, maar Bilal niet. In dit samenleesboek komt naar voren dat als je, net als Aziz, regelmatig leest je veel handige kennis opdoet: ‘Wist je dat elke streep van elke zebra er anders uitziet? Aziz wijst naar een jonge zebra. Een veulen herkent zijn moeder aan haar strepen. ‘Hoe weet je dat?’, vraagt Bilal. ‘Wat?’, wil Aziz weten. ‘Dat van die strepen’, antwoordt Bilal. ‘Uit een boek’, zegt Aziz. Aan het eind van ieder hoofdstuk staan open vragen die je leerlingen samen kunnen bespreken.

Yentl Schieman, Hubbelbubbelprik (Condor, 2022)
Hieronder volgt een leesfragment uit een boek dat laat zien hoe motiverend een boek kan werken. ‘Toen Ko vijf was, vond hij een oude grote ruimte-atlas van zijn opa. Het enorme boek viel in het midden open en de planeten zweefden in de lucht, boven de pagina’s. Toen hij beter keek, zag hij dat ze op papieren strookjes stonden. Hij tuurde tussen de planeten door en was verkocht. Opeens wist Ko zeker wat hij later wilde worden: astronaut! Ko heeft het boek inmiddels al een¬en¬veertig keer van voren naar achteren en van achteren naar voren heel aandachtig gelezen.’