Profile

Dé basis voor het basisonderwijs

Taal
15/06/2020
Leestijd 3-5 minuten
Geschreven door Marieke Baselmans

Kijk en zoek

Kijk- en zoekboeken zijn in te zetten op allerlei manieren. Voor leerlingen die de taal nog niet zo goed spreken, als woordenschatles of als zelfstandige doe-activiteit tijdens een taalcircuit.

Save the children

De functie van deze boeken is het nauwkeurig en strategisch zoeken en zelf ontdekkingen doen. Dit soort boeken nodigt uit om goed te kijken, te zoeken en om verbonden te leggen. Er kunnen kleine verhaallijnen worden ontdekt en de zoekopdrachten maken het mogelijk om ontdekkingen te doen. Informatieve en verhalende onderdelen worden gecombineerd. Zoekboeken kun je doelgericht inzetten voor alle leeftijden op de basisschool. Met een bijkomstig voordeel: kinderen zijn dol op zoekboeken en het levert tegelijkertijd gesprekken op. Dat weer de mondelinge taalvaardigheid stimuleert.

Inzetten bij thema’s of vakken
Kijk- en zoekboeken zijn goed in te zetten bij diverse vakken en thema’s, zoals burgerschap. Denk aan Een huis vol van Doro Göbel. Het nodigt uit om te ontdekken wat er allemaal in de buurt van Emma en Cem en al de families en vrienden gebeurt. Van jong tot oud en van klein tot groot. Er wordt verhuist, gezocht naar een knuffel en een buurtfeest georganiseerd. Van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat volg je de buurtbewoners. En op de allerlaatste bladzijde wordt er een nieuwe bewoner verwelkomt. Want er is een kindje geboren.
In de middenbouw komen de vakken wereldoriëntatie erbij. Kijk- en zoekboeken zijn dan ideaal om kinderen de verworven kennis zelfstandig te herontdekken en te herhalen. De Geïllustreerde atlas nodigt kinderen uit om meer feitjes te weten te komen over de wereld om hen heen. Een boek boordevol weetjes over aardrijkskunde en geschiedenis. Spannend verstopt achter flapjes met steeds een vast kader wat is groot in: het betreffende werelddeel van de hoogste berg tot de langste rivier.

De functie van kijk- en zoekboeken is het nauwkeurig en strategisch zoeken en zelf ontdekkingen doen

Hulp voor nieuwkomers
Emilia Dziubak heeft met het kijk- en zoekboek Twaalf maanden in het bos een jaar in het bos beschreven met informatie over de leefwijze van dieren die, grotendeels, bij ons in het land in het bos voorkomen. Hoewel het boek oorspronkelijk is gemaakt voor kleuters is dit boek heel goed toepasbaar in je klas voor de woordenschat en leesbeleving van nieuwkomers. Wanneer je het boek openslaat, krijg je eerste een overzicht van de dieren die voorkomen in het boek. Dit kun je mondeling met je leerling bespreken. Daarna kan het kind op zoek kan gaan in dit stevige prachtige vormgegeven kijkboek. Het eerste blad toont wat de dieren doen in januari en per dubbele bladzijde schuif je steeds een maand op in het jaar. Zo volg je de dieren door het hele jaar heen en kom je te weten wie een winterslaap houdt, waar ze hun eten verzamelen en wie wanneer jongen krijgt. Op de achterste dubbele pagina vind je nog een doolhof vol beestjes en roofdieren.

Fantasie prikkelen
Kijk- en zoekboeken zijn ook goed bruikbaar voor kinderen om de fantasie te prikkelen. De fantasiewereld van Harry Potter leent zich daar goed voor. Bijvoorbeeld in het boek Lego Harry Potter. Een prachtig afgewerkt boek, zelfs het schutblad, waarin een grote prent staat met een zwerkbalwedstrijd. De lezer kan het minifiguur van professor Sneep in elkaar zetten en daarna iedere pagina bekijken. Op zoek naar diverse personages in de grote zaal of op perron 9 ¾ of op het ministerie van toverkunst en met als afsluiter de slag om Zweinstein. En kun je het echt niet vinden? De oplossingen staan achterin. Of je bedenkt het gewoon zelf …
Wegdromen in een verhaal kan ook. In het zoekboek Pierre de doolhofdetective: op zoek naar de gestolen Dolhofsteen zijn opdrachten, raadsels en puzzels verpakt in een detectiveachtige verhaallijn. Het grote formaat nodigt uit om met een groepje leerlingen te lezen en te speuren. In dit tweede deel moet Pierre opnieuw de strijd aanbinden met Mr. X, die het heeft voorzien op de doolhofkubus boven op het dak van de grote doolhoftoren van Nieuw Doolhofstad. Samen met Carmen en speurhond Dolly begint Pierre zijn zoektocht door de doolhoftoren om de schat te beschermen. Je leerlingen kunnen helpen door de korte verhalen op iedere bladzijde te lezen en de bijbehorende opdrachten uit te voeren die zijn gesitueerd rond een cruiseschip, een haven, en de stad naar de toren zelf die op elke verdieping een ander panorama biedt. Op het dak van de reusachtige wolkenkrabber volgt de uiteindelijke ontknoping.

Informatie om te leren
Kijk- en zoekboeken kunnen naast vermaak ook helpen om iets over de geschiedenis te leren. Of over wereldgodsdiensten. In Wie gelooft wat? van Anna Wills worden alle wereldgodsdiensten helder uitgelegd en afgebeeld. Van Christendom tot aan Islam. Het grootformaat boek is ideaal om in te zetten tijdens een leergesprek in je hele groep. Kinderen kunnen dan in duo’s na afloop verder zoeken, lezen en praten over de diverse godsdiensten.

Voor ieder wat wils
Kijk- en zoekboeken kunnen leerlingen op weg helpen om aan de hand van plaatjes, teksten en opdrachten meer te weten te komen over een onderwerp. Daarnaast zijn deze boeken ook geschikt om toe te voegen aan een thema of vak. Of om nieuwkomers op weg te helpen met hun woordenschatontwikkeling. En ook gewoon leuk om creatief een verhaal te ‘lezen’.

Meer leestips

Charlotte Dematons, Nederland (Lemniscaat, 2011)
In dit boek komen alle Nederlandse tradities, geschiedenisfeiten en boekenhelden, zoals Paul Biegel’s kleine kapitein, naar voren. Verleden en heden lopen prachtig in elkaar over. Uren kijk- en praatplezier, zelfs nadat je alle opdrachten hebt gedaan. Er staan ook terugkerende zoekelementen in. Elke prent over een dubbele bladzijde heeft een heel eigen sfeer. Waarin de seizoenen een prominente rol spelen. De gelaagdheid in de prenten door het historisch canon, grapjes en beeldcitaten maakt het boek zeer geschikt voor leerlingen in de basisschool.

Clive Gifford, Hoe werkt een trein? (Unieboek Spectrum, 2020)
Stap in de trein met Lonely Planet Junior. Alles wat je als treinliefhebber wilt weten, komt voorbij. Van de snelste tot de langste, de oudste tot de nieuwste trein. Voortgedreven door paardenkracht, stoom, diesel en elektriciteit. Reis mee door tunnels, over bruggen en langs de bergen. En ontdek opvallende ontwerpen en diverse manieren van reizen met de trein. Zoals de Aérotrain, met luchtkussens zwevend boven een rails. Naast kleine flapjes zijn er ook complete uitklapbladen. Prachtig geïllustreerd met heldere informatie.