Profile

Dé basis voor het basisonderwijs

Taal
20/04/2020
Leestijd 4-5 minuten
Geschreven door Marieke Baselmans

Oorlog en bevrijding

Nederland werd 75 jaar geleden bevrijd. Wat betekende de oorlog voor kinderen, maar ook voor dieren? Laat je leerlingen het ervaren door het lezen van kinderboeken over de Tweede Wereldoorlog.

Save the children

Voor groep 6 is het een aanrader om het boek Liefde is niet voor lafaards van Ulf Stark voor te lezen. Een ontroerend boek over kinderen in oorlogstijd, verteld vanuit het perspectief van de hoofdpersoon: een negenjarige jongen. Zijn vader en moeder noemden hem Fred, dat ‘Vrede’ betekent. Maar het hielp niet. Het werd toch oorlog en zijn vader wordt naar de Zweedse grens gestuurd om die te bewaken tegen de Duitsers. De Tweede Wereldoorlog is uitgebroken. Freds vader is opgeroepen als soldaat. Fred mist hem vreselijk, want aan wie moet hij nu zijn geheimen kwijt, zoals dat hij verliefd is op Elsa uit zijn klas? Samen met zijn beste vriend Oskar komt hij dapper uit voor zijn mening en gevoelens. Het boek is in 2018 uitgegeven door Querido.

Bombardement in de dierentuin
Als je iedere dag een verhaal aan groep 7 voorleest uit Een aap op de wc. Een dierentuin in oorlogstijd leren je leerlingen veel over het bombardement van Rotterdam en dat ook dieren lijden onder oorlog. Zoals die van de dierentuin in Rotterdam. Auteur Joukje Akveld vertelt het verhaal van deze dieren, waaronder chimpansee Phientje en neushoorn Kali. In het boek staan ze op het punt om te verhuizen, maar dan breekt de Tweede Wereldoorlog uit en wordt Rotterdam gebombardeerd. Helaas overleven niet alle dieren de brand als gevolg van het bombardement in deze dierentuin midden in het centrum. De twee pantserkrokodillen Hakuna en Matata wel, die daarna nog leefden tot 2014 en 2015. Deze waargebeurde verhalen vormen samen een geheel boek. Met steeds een ander dier in de hoofdrol. Het boek met prachtige prenten is uitgegeven in 2015 door Hoogland & Van Klaveren.

Finn Faust (negen jaar) leest uit het boek 'Liefde is niet voor lafaards'

Inleven in oorlogstijd
Je groep 8-leerlingen zullen zich kunnen inleven in Lotte uit het verhaal 2040. Een verhaal over oorlog en verzet, in 2018 uitgegeven door Maretak. Het verhaal speelt zich af in mei 2040. De veertienjarige Lotte moet een toespraak houden op de Dam, vanwege de honderdjarige herdenking van het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Maar ze weet niet zo veel over het verleden. Met behulp van een virtual-realitybril gaat ze terug in de tijd en komt ze erachter dat haar familie een bijzonder dappere rol heeft gespeeld tijdens de Tweede Wereldoorlog. Haar oma vult de informatie aan met haar eigen herinneringen aan onder andere het werk van verzetsmensen.
Groep 8-leerlingen die een meer ingewikkelde schrijfstijl en thematiek aankunnen, zullen geboeid Paolo’s oorlog lezen. Het verhaal speelt zich af in Italië, in 1944. De dertienjarige Paolo raakt betrokken bij het verzet tegen de Duitse bezetter. Zijn moeder neemt geallieerde soldaten in huis. Als Paolo hen naar een andere schuilplek moet brengen, gaat het mis. Al snel volgen er huiszoekingen en bedreigingen. Het verhaal is gebaseerd op het leven van een familie in Florence, die de schrijfster leerde kennen nét na de oorlog. Toen in deze stad nog volop sporen vertoonde van de oorlog. Een ontroerend boek over moed durven tonen en trouw. Uitgegeven door uitgeverij Callenbach in 2017.

Boekenweekgeschenk
In maart 2020 is het boek Hoe fel de zon ook scheen van Arend van Dam verschenen, die al meerdere prachtige boeken over geschiedenis op zijn naam heeft staan. En dit jaar ook het Boekenweekgeschenk schrijft voor de Kinderboekenweek. In dit verhaal is het oorlog midden in de winter en er is in de grote steden nauwelijks nog te eten. Jaap, Nel en Kleine Kees vertrekken per binnenschip met een grote groep ondervoede ‘bleekneusjes’ naar het platteland in het noorden waar nog wel voldoende voedsel is. Jaap wordt gescheiden van zijn zus en broertje en ondergebracht bij een kinderloos echtpaar, ver van huis. Hij moet letterlijk van zich afslaan om in zijn nieuwe wereldje, waarin alles vreemd is, een plek voor zichzelf op te eisen. Ondertussen gaat de oorlog gewoon door en vraagt hij zich af wanneer hij zijn ouders weer terugziet. Zouden ze nog wel leven? En hoe vergaat het Nel en Kleine Kees? Veel onbeantwoorde vragen voor een jongen in oorlogstijd ver van huis. Uitgegeven door Hoogland & Van Klaveren.

Themahoek
Deze verhalen nodigen uit tot het inrichten van een themahoek. Vraag je leerlingen om verhalen, foto’s en materialen te verzamelen die met de oorlog en de bevrijding te maken hebben. Laat je leerlingen hierover vertellen. Of nodig een gastspreker uit. of laat je leerlingen in de themahoek werken in de Anne Frank Krant. Die wordt elk jaar uitgegeven door de Anne Frank Stichting in samenwerking met jongerenuitgeverij Young Crowds. De krant is onderdeel van een lespakket voor de groepen 7 en 8 van het basisonderwijs. De krant vormt de basis van het lespakket en bestaat uit zestien pagina’s vol artikelen, foto’s, illustraties, citaten en doe-opdrachten. Zie: www.annefrank.org.

3 Leestips

Maak eens een eigen boekenplankje in de klas of schoolbibliotheek met de genoemde themaboeken en deze verdere leestips. Breng ze regelmatig onder de aandacht. Bijvoorbeeld tijdens de introductie van de geschiedenisles. Zo blijven de verhalen over mensen en dieren in oorlogstijd levend.

Martine Letterie, Wij waren erbij (Leopold, 2019)
Je zult maar, net als Elli, negen jaar zijn en worden opgehaald door een vreemde mevrouw die je naar Friesland brengt. Ondanks heimwee mag je niet naar huis. Dit is een van de twaalf waargebeurde verhalen waarin kinderen vertellen wat ze in de Tweede Wereldoorlog meemaakten.

David Cirici, Een hondenleven (Ploegsma, 2017)
De trouwe hond Mos leidt een prettig leven als huisdier, tot bommen zijn huis platgooien. Als straathond moet hij de oorlog overleven. Vindt hij zijn baasjes ooit nog terug? Vanaf negen jaar.

Jan Heerze, Gevaarlijk geheim (Leopold, 2017)
Ward brengt voor zijn broer Henk, die in het verzet zit, illegale kranten rond. Als Henk moet onderduiken en klasgenoten ineens verdwijnen, komt de oorlog wel heel dichtbij. Vanaf twaalf jaar.