Profile

Dé basis voor het basisonderwijs

Taal
17/12/2019
Leestijd 3-4 minuten
Geschreven door Marieke Baselmans

Vooruit lezers

Hét voorbeeld van hoogbegaafdheid in kinderboeken is Matilda. Geholpen door bibliotheekmedewerker mevrouw Fens en juf Engel leest ze boeken die haar leeshonger stillen. Hoe kun je zelf je hoogbegaafde leerlingen stimuleren met boeken?

Save the children

Een hoogbegaafd kind valt op meerdere terreinen op. Leest een kind in begin groep 3 al op een hoog AVI-niveau, dan heb je zeker te maken met een sterke lezer. Maar om van hoogbegaafdheid te kunnen spreken, speelt meer mee. Kenmerken die je vaak ziet bij hoogbegaafde kinderen zijn onder andere algehele ontwikkelingsvoorsprong ten opzichte van leeftijdsgenoten; vlotte taalontwikkeling en grote woordenschat; leergierig; zichzelf leren lezen, schrijven en/of rekenen; originele oplossingen bedenken voor vraagstukken; doordenken en snel verbanden leggen.

Sterke lezers
Sterke lezers zijn gebaat bij extra moeilijke boeken in technisch opzicht, in een hoog AVI-niveau in verhouding tot hun leeftijd. Het is daarbij belangrijk dat het boek inhoudelijk wél past bij de belevingswereld van het kind. Voor kinderen die snel leren lezen, is het vaak lastig om leuke boeken te vinden. Leestechnisch zijn de leesboeken dan te makkelijk. Maar boeken voor oudere kinderen zijn inhoudelijk weer te moeilijk of nog niet interessant. Daarom ontwikkelt Zwijsen voor jonge leesbollebozen de serie Bolleboos. Een serie met verhalen die extra uitdagend zijn om te lezen. Zoals het boek Opa Appel is de beste, geschreven door Janneke Schotveld. Er is een bijbehorende lesbrief ontwikkeld, met als leerdoel: boekoriëntatie en taalvaardigheid. De boekenfilter van het Land van Lezen (www.landvanlezen.nl) helpt je om boeken te vinden in verschillende combinaties van leeftijd en AVI-niveau.

Fee Faust (10 jaar) leest het prentenboek 'Een wereld van verhalen'

Save the children

Jeugdliteratuur
Ook kun je boeken inzetten die je leerlingen uitdagen om na te denken over de verborgen boodschap achter teksten en illustraties. Zoals het boek Een wereld van verhalen, uitgegeven in 2019 door Hoogland & Van Klaveren. In de prachtige illustraties van dit boek zijn wereldberoemde klassiekers verstopt. Zoals Schateiland en Alice in Wonderland. Al lezend ontdekken je leerlingen de geschiedenis van de jeugdliteratuur. Een boeiend onderwerp om samen met een klein groepje verder over te praten en informatie over op te zoeken. Verder zet het kinderen aan tot het lezen van deze klassieke titels en nodigt het boek uit om te praten over verhaallijnen, tijdsgeest en waaraan een boek moet voldoen om tot klassieker bestempeld te worden.

Andere talen
Anderstalige boeken verrijken het aanbod voor deze leerlingen tijdens het vrij lezen. Bijvoorbeeld Engelstalige, Franstalige of Spaanstalig boeken. Of dit nu wel of niet gegeven wordt op je school. Door anderstalige verhalen te lezen of te luisteren naar iemand die het verhaal voorleest, pikken je leerlingen een andere taal onbewust en op een natuurlijke manier op. Ze leren de taal niet met losse woordjes, maar als geheel.
In het interactieve Franse boekje voor beginners Bart veut un chat kiest je leerling na iedere pagina hoe hij of zij wilt dat het verhaal verder gaat. Je leerling kan het boekje meerdere malen lezen en iedere keer een andere versie van het verhaal krijgen. Dit boekje is geschikt voor beginners, omdat het maar zeventig unieke woorden telt. Dit betekent dat je leerling niet voortdurend woorden hoeft op te zoeken en dat het gemakkelijk en snel te begrijpen is. Het verhaal gaat over een jongen die een huisdier wil, maar welk huisdier? Wordt het een haai, een schildpad, of toch een kat? Het verhaal nodigt uit tot gesprekken in het Frans en is daardoor ook een hulpmiddel voor het stimuleren van de spreekvaardigheid.

Verwerkingsopdrachten
Laat je hoogbegaafde leerlingen het boek Matilda van Roald Dahl eens (her)lezen. Het boek leent zich prima voor interessante verwerkingsopdrachten die je leerlingen op hogere denkniveaus aanspreekt. Met opdrachten die een beroep doen op het analyseren, het creëren en het evalueren van een eigen verwerking van de gelezen tekst. In de vorm van het schrijven van een script voor een film(pje) naar aanleiding van het boek. Of laat het verhaal herschrijven, maar dan vanuit het perspectief van de vader of juffrouw Bulstronk. Howard Gardner’s theorie van de meervoudige intelligentie geeft ook richting aan de verwerkingsopdrachten bij kinderboeken. Je ene leerling drukt zich beter uit door een tekening te maken, een ander kind speelt een verhaal liever na op toneel en weer een andere leerling maakt liever een maquette van de setting in een boek. Koppel eens meerdere hoogbegaafde leerlingen aan elkaar en laat ze zelfstandig het verwerkingsproject rondom Matilda uitvoeren.
Een handige website voor kinderen die zelfstandig of in een groepje een project willen doen is www.mijneigenproject.nl. Het leidt de leerlingen stap voor stap door het proces van plannen, informatie zoeken, een product ontwikkelen, presenteren en evalueren.

3 Leestips

Kolet Janssen, Zullen we ruilen? (Maretak, 2014)
Tessa pikt het niet meer dat ze zichzelf niet meer kan zijn thuis. En haar sportieve vriendin Marte past veel beter bij Tessa thuis. Ruilen van gezin lijkt dé oplossing. En de eerste dagen lijkt het ook zo, maar dan…

James Patterson en Chris Grabenstein, Max Einstein. De knappekoppenclub (Clavis, 2019)
Max Einstein is een bijzonder meisje. Ze bedenkt superslimme oplossingen voor wereldproblemen en hackt met gemak computers van de universiteit. Op een dag komt ze bij een geheime organisatie terecht. Samen met andere jonge wetenschappers gaat ze de strijd aan tegen criminele bendes. En maken ze het verschil. Een inspirerend boek dat kinderen uitdaagt om, net als Max, het verschil in de wereld te maken door met een groep kinderen een club op te richten die veranderingen doorvoert op hun school of in de eigen buurt.

Rineke Derksen, Ik ben een kind, gelukkig & gevoelig hoogbegaafd (248Media, 2015)
Naast dat er tal van boeken zijn voor hoogbegaafde kinderen, zijn er ook diverse boeken om als volwassene meer te weten te komen wat er omgaat in het hoofd van een hoogbegaafd kind.