Inloggen
Abonneren
Contact
Woordenschatwinst
Leerlingen leren woorden terwijl ze luisteren naar een verhaal of zelf lezen. De taal van boeken is rijk aan woorden die in dagelijkse gesprekken niet voorkomen. Zet in op lezen en vergroot zo de woordenschat van je leerlingen.
Scholen die de opbrengsten voor woordenschat willen verhogen, kunnen winst boeken door in te zetten op (voor)lezen. Lezen wordt niet voor niets het onzichtbare leren genoemd.
Woordenschatstimulering
De basiswoordenschat van 6000 woorden, hoogfrequente woorden, leren leerlingen mondeling op thuis en op school. De minder gebruikte woorden, laagfrequente woorden (zoals de nerf, het parlement), die voorkomen in zaakvakken, evenals de schooltaalwoorden (zoals circa, diverse, vaststellen), leren leerlingen door voorgelezen te worden of zelf te lezen. Deze woorden komen ze in alledaagse gesprekken nauwelijks tegen. In prentenboeken, strips, tijdschriften en kranten komen ze wel veel voor. Laat leerlingen daarom ’s ochtends starten met het lezen van teksten uit steeds roulerende leesdozen. Dit kan al tijdens het inloopmoment. Kinderen komen zo in aanraking met diverse teksten. Vul de leesdozen met: kranten, tijdschriften, poëzie, informatieboeken, moppenboeken en strips. Ververs regelmatig het aanbod of ruil je collectie met je parallelcollega. Integreer actualiteit in je lesprogramma door de nieuwsservice van Nieuws in de klas. Of neem een abonnement op Kidsweek, de weekkrant voor kinderen van zeven tot en met twaalf jaar. Naast het laatste nieuws staat de krant vol met strips, puzzels, tips en reportages over sport, muziek, boeken en games. Of neem voor je groep een jaarabonnement op Okki, Wild van Freek of National Geographic Junior. Vraag ook leerlingen om actuele teksten en boeken evenals tijdschriften mee te nemen om leesdozen mee te vullen.
Taal van boeken
De taal van boeken is niet alleen veel rijker dan de taal van gesprekken, praten over de hoofdpersonen en gebeurtenissen leidt ook tot actieve verwerking van de nieuwe woorden. Laat de verhalen deel uitmaken van een langdurig programma van thematisch verbonden activiteiten. Oefen de woorden in verschillende contexten. Zo vergroot je de opbrengst van het voorlezen. Dezelfde prentenboeken herhaald aanbieden hoeft niet saai te zijn. Bied het boek aan vanuit steeds een ander deelonderwerp, perspectief of vanuit een andere manier van presenteren of verwerken. Bijvoorbeeld door middel van een verteltheater en het natekenen van het verhaal. Of maak gebruik van de creatieve verwerkingsopdrachten uit het handboek Lees, verwonder en schrijf van Li Lefébure. Zoals een flaptekst en titel te bedenken voor een boek. Kaft van tevoren het boek, zodat je leerlingen de voor- en achterkant van het boek niet kunnen zien. Lees en spannend stuk uit het boek voor. Laat ze, als de flaptekst en titel opgeschreven zijn, er eventueel ook een illustratie bij maken.
Consolideren
Lezen helpt om woorden te consolideren. Kinderen herkennen het woord en verbinden de betekenis met deze nieuwe context. Dit leidt tot verdieping van de woordkennis. De omvang van de woordenschat is sterk bepalend voor het niveau van begrijpend lezen dat leerlingen bereiken. Bovendien: hoe meer woorden leerlingen tot hun beschikking hebben, hoeveel meer plezier zij ook beleven aan vrij lezen.
Een absolute aanrader is het boek Rekenen voor je leven, uitgegeven door Nieuwezijds. Naast rekenkundige begrippen komen ook laagfrequente woorden als schooltaalwoorden voor. Alle 22 kinderen uit groep 7 van meester Tuur en juf Tine stellen een rekenvraag die belangrijk is voor hun leven. Zoals kun je een bad nemen in je tranen? Hoe groot is de kans dat je met je dubbelganger in de klas zit? Kun je beroemd worden met rekenen? De leerkrachten maken rondom iedere vraag een rekenles die het lesboek vervangt. Iedere rekenvraag wordt als een strip weergegeven, gemaakt door Floor de Goede. Daarnaast wordt in verhaalvorm ook de belevenissen van de klas gedurende het schooljaar weergegeven. Verliefdheid, ruzies beleefd door zowel drukke als bedachtzame karakters. De leerlingen gaan elkaar door de rekenvragen gedurende het schooljaar zelfs meer begrijpen.
Voorlezen
Ook als kinderen al zelf veel boeken kunnen lezen, blijft het belangrijk om als leerkracht, maar ook als ouder, voor te lezen. Kinderen hebben de neiging om te kiezen voor boeken die makkelijk te lezen zijn, en die dicht bij hun eigen belevingswereld staan. Met thema’s als ’Voetballen’, ‘Ballet’ of ‘Paarden’. Dat is prima voor het leesplezier, maar veel nieuwe woorden zullen ze hier niet uit leren. Als je voorleest, kun je kiezen voor boeken die in een ander land of een andere tijd spelen, waarbij meer uitleg nodig is.
3 Leestips
Rian Visser & Lars Deltrap, Blitz! Een gek drankje (Gottmer, 2021)
Voor leerlingen vanaf groep 4 is dit een humoristisch boek met diverse uitdagende woorden. Het ruimtemannetje Blitz is ziek. Zijn vriendje Priet regelt voor hem een drankje. Dit maakt hem beter, maar Blitz wordt ook heel klein! Op de rug van Priet vliegen ze voor hulp naar hun vrienden Rob en Moes op de aarde.
Gaby Rasters, Timur (Billy Bones, 2020)
Timur, gebaseerd op een werkelijk persoon, gaat naar groep 8. Hij heeft het syndroom van down en is door zijn optimistische kijk op het leven de verbindende schakel in de klas. Ook in dit boek staan al lezenderwijs uiteenlopende woorden centraal. Een aanrader om in het laatste jaar van de basisschool te lezen voor je leerlingen. Een herkenbaar en hartverwarmend boek.
Annemarie Jongbloed, Sleutels (Ploegsma, 2020)
Hoofdpersoon Julia krijgt yogales in het gebouw van de bibliotheek. Als zij en haar vriendje Manus de slappe lach krijgen, zegt de juf dat ze maar een kopje thee gaan drinken. Ze gaan stiekem de bibliotheek in waar ze een mysterieuze sleutel vinden. Als er diefstallen gepleegd worden in de bibliotheek gaan de vrienden, geholpen door de dochter van de directrice van de bibliotheek, op onderzoek uit.
