Inloggen
Abonneren
Contact
‘AI geeft de ruimte om beter les te geven’
‘AI geeft leerkrachten de ruimte om beter les te geven’
Robbert van Empel: van geschiedenisleraar naar AI-expert
Van nakijken tot zelf lesmateriaal ontwikkelen en van een overhoring tot een lied maken over de lesstof: met AI-technologie maak je het makkelijker. Robbert van Empel, geschiedenisleraar en AI-expert: ‘Leerlingen en leerkrachten worden er veel gelukkiger van.’
Hoe wordt een geschiedenisleraar AI-expert in het onderwijs?
‘Daar vond ik nog niet zo lang geleden zelf het antwoord op. Ik ging voor mijn werk als spreker en trainer op zoek naar een foto uit mijn begintijd in het onderwijs. Op de eerste foto die ik tegenkwam, zie je mij niet een les geven of in gesprek met een leerling. Ik ben aan het nakijken. Eigenlijk zegt dat heel veel over het werk van mij en mijn collega’s. We zijn heel veel tijd kwijt aan het voorbereiden van lessen, nakijken van toetsen, administratie en rapporteren. Zonde, want daardoor kunnen we veel minder direct met de leerling en de klas bezig zijn. Ik ben daarom gaan experimenteren met social media en lesmateriaal op YouTube. Ook bouwde ik een website waar mijn leerlingen terecht konden voor verkenning, verdieping en vragen over het vak geschiedenis. De schooldirecteur merkte dat op en gaf me de tijd om op een structurele manier het gebruik van ICT-middelen in de klas te onderzoeken en te delen met collega’s. Dat betaalde zich uit in minder werkdruk. Een toets voorbereiden duurt nu niet meer een halve dag, maar slechts vijf minuten. Daardoor kon ik weer meer energie steken in innovatie en nog efficiënter werken.
Minder werkdruk was dus mijn eerste motivatie om met ICT aan de slag te gaan, Maar ik merkte dat mijn lessen er óók enorm op vooruit gingen. Slim gebruik van ICT zorgt namelijk voor meer tijd om goed naar de leerling te kijken en daarop in te spelen.’
AI brengt onderwijsinnovatie écht in een stroomversnelling
Robbert van Empel
ICT was de eerste decennia van deze eeuw het buzzwoord. Inmiddels draait alles om AI?
‘En niet voor niets, want het brengt onderwijsinnovatie écht in een stroomversnelling! Twee jaar geleden gaf een collega me een uitgebreid, maar overzichtelijk en prachtig geschreven, document over de gevaren en kansen van AI in het onderwijs. Indrukwekkend. Maar het was de laatste regel van het stuk die me pas echt omver blies: “Dit document is geschreven door ChatGPT”.
Wat zijn volgens jou de voordelen van AI?
‘Om dat concreet te maken, neem ik het programma Brisk als voorbeeld. Met een paar klikken maakt het binnen een paar seconden presentaties, rubrics, lesplannen, werkbladen, quizzen en meer. Zo creëer je een digitaal klaslokaal. Met één druk op de knop heb je bovendien een chatbot die de leerlingen begeleidt met instructies en feedback. Ik krijg ondertussen real-time inzicht in de voortgang. En als de leerlingen pauze hebben, kan ik snel een AI Agent aansturen om een schoolreisje te organiseren, inclusief draaiboek, vervoer, tickets voor het museum… Deze technologie neemt dus veel administratieve en didactische taken uit handen.’
De leerkracht laat AI niet ál het werk doen, maar werkt ermee samen om beter onderwijs te bieden
De leerkracht kan achterover leunen?
‘Het is niet zo dat AI de les overneemt. Verre van! Een leerkracht kan zelf of in teamverband lesplannen en – materialen samenstellen. Met bepaalde AI programma’s kun je namelijk eenvoudig de belangrijkste punten uit een bepaald kennisblok halen, leerdoelen vaststellen of open en gesloten vragen genereren. De leerkracht laat AI dus niet ál het werk doen, maar werkt ermee samen om de leerlingen beter onderwijs te bieden. En dat kan op maat. Omdat AI zoveel taken kan overnemen, heb jij je handen vrij om ter plekke te differentiëren, met bijvoorbeeld een tip voor een mooie podcast voor het kind in de klas dat even genoeg heeft gelezen. Het onderwijs wordt persoonlijker en het pedagogische aspect komt voor de leerkracht meer op de voorgrond.’
Kan de leerkracht het aanbod niet beter aan uitgevers overlaten?
Jaren geleden behandelde ik met mijn leerlingen de Bataafse, Amerikaanse én Franse revolutie. Een hele kluif, maar zo stond het nou eenmaal in het lesboek. Toen ik uiteindelijk de leerdoelenkaart van het SLO erbij pakte, las ik dat ik voor één van die revoluties had kunnen kiezen. Zo zie je maar, de methoden zijn niet feilloos. En kostbaar bovendien. Zelf investeren betaalt zich letterlijk en figuurlijk uit.’
AI als sparringpartner van kritische en actieve onderwijsprofessionals dus?
‘Niet alleen van de leerkracht. Ook van de leerling. Ik laat mijn leerlingen bijvoorbeeld zien welke prompts (opdrachten, red.) ik invoer om een toets te maken. Dat betekent niet dat ze nu met de vragen al in het achterhoofd fluitend aanschuiven voor een proefwerk. Een AI-programma is intelligent genoeg om nooit twee keer dezelfde vragen te genereren. Het zorgt er wél voor dat de kinderen veel actiever met de stof aan de slag gaan. Vragen stellen vereist immers het ophalen van voorkennis en het verbinden van feiten en verhaallijnen. Met AI wordt het onderwijs bovendien veel leuker en verrassender: leerlingen kunnen bijvoorbeeld met een AI-tool eenvoudig songteksten en muziek maken aan de hand van de lesstof.
Ik werk in het voortgezet onderwijs, maar het principe van leerlingen die weer eigenaarschap nemen over hun leerproces, landt ook in het primair onderwijs.’
Wat zijn de valkuilen van werken met AI?
‘Het gaat niet vanzelf. Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar dat is het voor veel leerkrachten niet. Die openen bij wijze van spreken ChatGPT in de verwachting dat er kant-en-klare lesprogramma’s uit rollen. Maar net zoals een krachtige boormachine je niet meteen een goede klusser maakt, garandeert toegang tot een AI-tool ook niet dat jouw lessen er beter van worden. Wie in ChatGPT bijvoorbeeld op zoek gaat naar een afbeelding om de voorkennis van leerlingen te testen, kan daar gefrustreerd uit komen. Goede afbeeldingen kun je namelijk beter op andere plekken zoeken. En dan is er nog de kunst van de vraagstelling. AI heeft een ongekende rekenkracht om eindeloos veel informatie te verwerken, maar zonder gerichte vragen kom je niet veel verder. En er spelen tal van complexe privacy-issues: het kan jaren duren voordat je daar verantwoordelijk mee om kunt gaan. AI is niet iets wat je zomaar even integreert in je onderwijs. Daarom is het zo belangrijk om leerkrachten niet te laten zwemmen, maar een ICT-coördinator aan te stellen die hen bijstaat. Je kunt onderwijsinnovatie ook op bestuursniveau organiseren, zoals mijn schoolbestuur heeft gedaan. Via een platform als aischolen.nl kun je de krachten nog meer bundelen om te komen tot samenhangend, efficiënt en structureel beleid.’
Een krachtige boormachine maakt je niet meteen een goede klusser, dus garandeert toegang tot een AI-tool ook geen betere lessen
De meest efficiënte schaalvergroting wijst naar landelijke aansturing. Die is nog ver te zoeken, met als resultaat een totaal versnipperd beleid.
‘Er gebeurt van alles! Het Nationaal Onderwijslab AI van de Radboud Universiteit is bijvoorbeeld gestart met allerlei AI-projecten die gemonitord worden en Kennisnet verdiept zich in het onderwerp. Pabo’s zoeken naar manieren om nieuwe technologie te integreren en het ministerie van OCW staat ook niet stil. Ze doen dit allemaal heel zorgvuldig en dat is te prijzen, maar het kost ook veel tijd. Ondertussen dringt AI ons leven razendsnel binnen, vaak zonder dat we er erg in hebben. Denk maar aan leerlingen met Google Smartglasses en andere gadgets in het klaslokaal. Wat we nu doen is niet perfect, maar als we niets doen en wachten op landelijk beleid, laten we te veel kansen liggen.’
Journalist Maarten Huygen zou waarschijnlijk zeggen dat we beter het traditionele onderwijs kunnen verbeteren, dan dat we overhaast innoveren. Tablets in de klas, het onderzoekend leren en andere 21st century skills werden ook als veelbelovend gepresenteerd. Maar schoolprestaties als lezen en schrijven zijn gedaald en de onderwijskloof vergroot.
‘We bevinden ons nu dan ook nog in het Wilde Westen, met allerlei bedrijven die hun AI-toepassingen aan de man willen brengen. En ja, degenen die thuis gestimuleerd worden met AI of een pro-abonnement kunnen nemen op een aanbieder, zijn inderdaad in het voordeel. Maar dat is geen reden om het kind met het badwater weg te gooien. Wij werken met ons AI-schoolnetwerk bijvoorbeeld aan een open AI-systeem dat toegankelijk is voor al onze leerlingen, om zo een digitale kloof te voorkomen. Als je AI goed inzet, worden leerlingen en leerkrachten daar allemaal gelukkiger van.’
Erik Ouwerkerk is zelfstandig onderwijsjournalist en tekstschrijver.
